Το ΒΗΜΑ
Αναζητούμε παντού έναν σκοπό και διαρκώς προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε τις προθέσεις των άλλων
Στα πέντε του ο Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ έπαιζε πιάνο και είχε αρχίσει να συνθέτει τη δική του μουσική. Ο Μότσαρτ ήταν «γεννημένος μουσικός», είχε ισχυρά φυσικά ταλέντα και δεν του χρειάστηκε παρά μόνο λίγη επαφή με τη μουσική για να αποκτήσει ευχέρεια σε αυτήν.
Λίγοι από εμάς είναι τόσο τυχεροί. Η μουσική συνήθως πρέπει να «περάσει» μέσα μας μέσω της διδασκαλίας, της επανάληψης και της εξάσκησης. Αλλους τομείς ωστόσο, όπως τη γλώσσα ή το περπάτημα, τους κατέχουμε όλοι από φυσικού μας – είμαστε όλοι «γεννημένοι ομιλητές» και «γεννημένοι περιπατητές».
Τι γίνεται όμως με τη θρησκεία; Είναι σαν τη μουσική ή σαν τη γλώσσα;
Βασιζόμενος σε μελέτες της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, της Ανθρωπολογίας και ιδιαίτερα της Γνωσιακής Επιστήμης της Θρησκείας, υποστηρίζω ότι η θρησκεία μάς έρχεται σχεδόν εξίσου φυσικά όσο η γλώσσα. Η τεράστια πλειονότητα των ανθρώπων είναι «γεννημένοι πιστοί», έχουν μια φυσική ροπή να βρίσκουν τους θρησκευτικούς ισχυρισμούς και τις θρησκευτικές ερμηνείες γοητευτικές και εύληπτες, όπως και να αποκτούν ευχέρεια στο να τις χρησιμοποιούν. Αυτή η έλξη προς τη θρησκεία αποτελεί ένα εξελικτικό υποπροϊόν του γνωσιακού εξοπλισμού μας και, παρ’ ότι δεν μας λέει τίποτε για την αλήθεια ή μη των θρησκευτικών ισχυρισμών, μας βοηθάει να δούμε τη θρησκεία υπό μια ενδιαφέρουσα νέα οπτική γωνία.
Με το που γεννιούνται, τα μωρά αρχίζουν να προσπαθούν να καταλάβουν τον κόσμο γύρω τους. Κατά τη διαδικασία αυτή το μυαλό τους εμφανίζει συγκεκριμένες τάσεις. Από τη γέννησή τους τα παιδιά δείχνουν ορισμένες προδιαθέσεις ως προς το τι κερδίζει την προσοχή τους και το τι έχουν την τάση να σκεφτούν.
Φυσικά αντικείμενα και «παράγοντες»
Μια από τις σημαντικότερες είναι ότι αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στα απλά φυσικά αντικείμενα και στους «παράγοντες» – οι οποίοι μπορούν να επιδράσουν στο περιβάλλον τους. Τα μωρά ξέρουν ότι τα μπαλάκια και τα βιβλία θα πρέπει να τα αγγίξει κάποιος για να κινηθούν ενώ οι παράγοντες όπως οι άνθρωποι και τα ζώα μπορούν να κινηθούν από μόνοι τους.
Εξαιτίας της εξαιρετικά κοινωνικής φύσης μας δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στους παράγοντες. Μας προσελκύουν έντονα οι ερμηνείες γεγονότων με όρους που αφορούν τις ενέργειες παραγόντων – ιδιαίτερα όταν αυτά δεν εξηγούνται εύκολα με τους όρους της απλής νομοτέλειας.
Για παράδειγμα, ο Φιλίπ Ροσά και οι συνάδελφοί του στο Πανεπιστήμιο Εμορι στην Ατλάντα της Τζόρτζια διεξήγαγαν μια σειρά πειραμάτων τα οποία δείχνουν ότι στον πρώτο χρόνο της ζωής τους τα παιδιά ξεχωρίζουν την κίνηση των απλών αντικειμένων από την κίνηση των παραγόντων ακόμη και αν τα εν λόγω αντικείμενα και οι παράγοντες είναι μόνο γραφικά του υπολογιστή με τη μορφή χρωματιστών δίσκων. Σε ηλικία εννέα μηνών τα μωρά έδειξαν ότι δεν ήταν απλώς ευαίσθητα στη νομοτελειακή σχέση μεταξύ δύο δίσκων που φαίνονταν να κυνηγούν ο ένας τον άλλον, αλλά και ότι μπορούσαν να ξεχωρίσουν ποιος κυνηγούσε ποιον. Τα μωρά αρχικά είδαν είτε έναν κόκκινο δίσκο να κυνηγάει έναν μπλε είτε το αντίστροφο, ώσπου συνήθισαν – με άλλα λόγια, βαρέθηκαν. Τότε οι ερευνητές αντέστρεψαν το κυνηγητό. Τα μωρά παρατήρησαν τη διαφορά και άρχισαν να παρακολουθούν ξανά.
Πολλά από αυτά τα πειράματα χρησιμοποίησαν δίσκους οι οποίοι δεν έμοιαζαν καθόλου με ανθρώπους ή ζώα. Τα μωρά δεν έχουν ανάγκη από την εικόνα ενός προσώπου ή ζώου για να θέσουν σε λειτουργία τη συλλογιστική τους περί της επενέργειας ενός παράγοντα – κάτι το οποίο έχει σημασία αν πρόκειται να εφαρμόσουν αυτή τη συλλογιστική των παραγόντων σε αόρατους θεούς.
Τα μωρά φαίνονται επίσης ευαίσθητα απέναντι σε άλλα δύο σημαντικά χαρακτηριστικά των παραγόντων τα οποία τους επιτρέπουν να κατανοούν τον κόσμο αλλά ταυτόχρονα τα κάνουν δεκτικά απέναντι στους θεούς. Πρώτον, οι παράγοντες ενεργούν για να επιτύχουν στόχους. Δεύτερον, δεν χρειάζεται να είναι ορατοί. Για να λειτουργήσουμε σε κοινωνικές ομάδες, να αποφύγουμε τους θηρευτές και να συλλάβουμε τη λεία μας πρέπει να μπορούμε να σκεφτόμαστε παράγοντες τους οποίους δεν μπορούμε να δούμε.
Γιατί μιλάμε με τον υπολογιστή μας;
Η ευκολία με την οποία οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη βασισμένη σε παράγοντες λογική δεν εξαντλείται με την παιδική ηλικία. Σε ένα πείραμα που έκανα με την Αμάντα Τζόνσον του Κολεγίου Κάλβιν στο Γκραντ Ράπιντς του Μίσιγκαν ζητήσαμε από σπουδαστές κολεγίου να αφηγηθούν τις ενέργειές τους ενώ τοποθετούσαν μεταλλικές μπίλιες επάνω από τρύπες σε έναν πίνακα. Περιοδικά ένας ηλεκτρομαγνήτης έκανε τις μπίλιες να γυρίζουν ανατρέποντας τις προσδοκίες με βάση τους νόμους της Φυσικής. Σχεδόν τα δύο τρίτα των σπουδαστών αναφέρθηκαν αυθόρμητα στις μπίλιες σαν να ήταν παράγοντες, κάνοντας σχόλια όπως «εκείνη δεν ήθελε να σταθεί», «α, κοίτα, εκείνες οι δύο φιλήθηκαν» ή «δεν συνεργάζονται».
Αυτή η συλλογιστική του παράγοντα που πυροδοτείται με το παραμικρό μαζί με μια φυσική τάση να αναζητούμε παράγοντες στον κόσμο γύρω μας αποτελούν ένα μέρος των δομικών στοιχείων της πίστης στους θεούς. Από τη στιγμή που θα συνδυαστούν με κάποιες άλλες γνωσιακές τάσεις, όπως η αναζήτηση σκοπού, κάνουν τα παιδιά εξαιρετικά δεκτικά απέναντι στη θρησκεία.
Ο «σκοπός» της τίγρης
Ο γάμος της Κανά, τοιχογραφία από την Εκκλησία της Αναλήψεως της Μονής Ντετσάνι στο Κοσσυφοπέδιο. Τα θαύματα ταιριάζουν «γάντι» στους μηχανισμούς των γνωσιακών λειτουργιών μας
Η Ντέμπορα Κέλεμεν του Πανεπιστημίου της Βοστώνης έχει δείξει ότι από την παιδική μας ηλικία μάς προσελκύουν οι βασισμένες σε έναν σκοπό ερμηνείες των φυσικών αντικειμένων – από τους πιθήκους και τους ανθρώπους ως τα δέντρα και τα παγόβουνα. Τα τετράχρονα και τα πεντάχρονα παιδιά θεώρησαν πιο λογικό το ότι η τίγρη «φτιάχτηκε για να τρώει και να περπατάει και να τη βλέπουμε στον ζωολογικό κήπο» από το «αν και μπορεί να φάει και να περπατήσει και να τη δούμε στον ζωολογικό κήπο, δεν φτιάχτηκε γι’ αυτό».
Κατά τον ίδιο τρόπο, όσον αφορά τις υποθέσεις για την προέλευση των φυσικών πραγμάτων τα παιδιά είναι πολύ δεκτικά σε εξηγήσεις οι οποίες σχετίζονται με τον σχεδιασμό ή τον σκοπό. Τους φαίνεται πιο λογικό τα ζώα και τα φυτά να έχουν προκύψει για κάποιον λόγο παρά να έχουν προκύψει χωρίς λόγο. Η Μάργκαρετ Εβανς του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν στο Ανν Αρμπορ διεπίστωσε ότι για τα ζωντανά πλάσματα τα παιδιά κάτω των δέκα ετών προτιμούν τις ερμηνείες που βασίζονται στον δημιουργισμό από εκείνες που βασίζονται στην εξέλιξη – ακόμη και τα παιδιά των οποίων οι γονείς και οι δάσκαλοι υποστηρίζουν την εξελικτική θεωρία. Η κυρία Κέλεμεν έχει επίσης κάνει πειράματα με ενηλίκους τα οποία δείχνουν ότι η προτίμηση αυτή δεν ξεπερνιέται απλώς με την ηλικία αλλά πρέπει να κατασταλεί εξαναγκαστικά μέσω της εκπαίδευσης.
Φαίνεται ότι όλοι μοιραζόμαστε ένα ένστικτο το οποίο υπαγορεύει ότι η τάξη και ο σχεδιασμός που βλέπουμε στον κόσμο γύρω μας απαιτούν έναν παράγοντα για να επιτευχθούν. Ενα πρόσφατο πείραμα από τον Τζορτζ Νιούμαν του Πανεπιστημίου Γέιλ υποστηρίζει αυτή την άποψη. Κορίτσια από δώδεκα ως δεκατριών μηνών είδαν δύο βίντεο με γραφικά: μια μπάλα που έπεφτε επάνω σε μια στοίβα από τούβλα διαλύοντάς τα (όπου ένα εμπόδιο έκρυβε το χτύπημα αυτό καθαυτό) και μια αντίστροφη απεικόνιση στην οποία τα τούβλα ξεκινούσαν από έναν άτακτο σωρό και κατέληγαν σε μια τακτοποιημένη στοίβα. Οι ενήλικοι μπορούσαν αμέσως να δουν κάτι απρόσμενο στο δεύτερο σενάριο: οι μπάλες δεν μπορούν να στοιβάξουν τα τούβλα. Τα μωρά εκπλήσσονταν εξίσου, κοιτούσαν περισσότερο το δεύτερο γραφικό. Αυτό υποδηλώνει ότι στα μωρά προκαλεί μεγαλύτερη έκπληξη μια μπάλα που δημιουργεί τάξη από μια μπάλα που δημιουργεί αταξία.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν ένα δεύτερο πείραμα. Σε αυτό ένα αντικείμενο σε σχήμα μπάλας με πρόσωπο εκινείτο πίσω από το εμπόδιο και φαινόταν είτε να βάζει σε τάξη είτε να διαλύει τα τούβλα. Σε αυτή την περίπτωση καμία απεικόνιση δεν προκάλεσε στα μωρά μεγαλύτερη έκπληξη από την άλλη.
Η πιο ξεκάθαρη εξήγηση είναι ότι τα μωρά έχουν τα ίδια ένστικτα με τους μεγάλους: οι άνθρωποι, τα ζώα, οι θεοί ή οι άλλοι παράγοντες μπορούν να δημιουργήσουν τάξη ή αταξία, όμως οι μη παράγοντες, όπως οι καταιγίδες ή οι μπάλες που κυλάνε, μπορούν να δημιουργήσουν μόνο αταξία.
Τορτίγιας και σορτσάκια
Φυσικά οι θεοί δεν δημιουργούν μόνο ή βάζουν τάξη στον φυσικό κόσμο, διαθέτουν επίσης υπερδυνάμεις: υπεργνώση, υπεραντίληψη και αθανασία. Μήπως αυτές οι ιδιότητες των θεών – επειδή διαφέρουν και είναι ανώτερες από τις ικανότητες των ανθρώπων – είναι δύσκολο να υιοθετηθούν από τα παιδιά;
Οπως φαίνεται, συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Σε μια σειρά μελετών άλλων ερευνητών τα παιδιά φαίνεται να θεωρούν ότι όλοι οι παράγοντες έχουν υπεργνώση, υπεραντίληψη και αθανασία, μέχρις ότου διδαχθούν το αντίθετο.
Για παράδειγμα, σε μια μελέτη που έγινε στο Μεξικό με επικεφαλής τη Νίκολα Νάιτ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης οι ερευνητές έδειξαν σε παιδιά των Μάγιας ηλικίας από τεσσάρων ως επτά ετών μια γαβάθα από νεροκολοκύθα στην οποία συνήθως βάζουν τορτίγιας. Εχοντας το άνοιγμά της σκεπασμένο, ρωτούσαν τα παιδιά τι είχε μέσα. Αφού αυτά απαντούσαν «τορτίγιας», τους έδειχναν – προς έκπληξή τους – ότι τελικά περιείχε σορτσάκια. Οι ερευνητές στη συνέχεια κάλυπταν ξανά το άνοιγμα και ρωτούσαν αν διάφοροι παράγοντες θα μπορούσαν να ξέρουν τι είχε μέσα. Στους παράγοντες περιλαμβάνονταν ο θεός της καθολικής θρησκείας, ο θεός ήλιος των Μάγιας, τα πνεύματα του δάσους, ένα είδος μπαμπούλα ονόματι Τσιτσί και ένας άνθρωπος. Στην κουλτούρα των Μάγιας ο θεός των Καθολικών βλέπει τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα, ο θεός ήλιος γνωρίζει όλα όσα συμβαίνουν υπό τον ήλιο, η γνώση των πνευμάτων του δάσους περιορίζεται στο δάσος, ενώ ο Τσιτσί είναι απλώς ένας μπελάς.
Τα μικρότερα παιδιά απάντησαν ότι όλοι οι παράγοντες θα ήξεραν τι είχε μέσα η γαβάθα. Στην ηλικία των επτά η πλειονότητα πίστευε ότι ο θεός των Καθολικών θα ήξερε ότι η γαβάθα είχε μέσα σορτσάκια αλλά ο άνθρωπος θα νόμιζε ότι είχε τορτίγιας. Είχαν επίσης αίσθηση των διαφορετικών αποχρώσεων στο επίπεδο γνώσης των άλλων υπερφυσικών παραγόντων. Παρόμοιες διαπιστώσεις έχουν γίνει με παιδιά στην Αλβανία, στο Ισραήλ, στη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ισως κάνω λάθος, όμως η ερμηνεία μου γι’ αυτά τα ευρήματα είναι ότι τα μικρά παιδιά βρίσκουν ευκολότερο να θεωρήσουν ότι οι άλλοι ξέρουν, αισθάνονται και θυμούνται τα πάντα από το να σκεφτούν επακριβώς ποιος ξέρει, αισθάνεται και θυμάται τι. Η «αυτόματη προεπιλογή» τους είναι να πιστεύουν στις υπερδυνάμεις μέχρις ότου η διδασκαλία ή η εμπειρία τους τούς πει κάτι διαφορετικό.
Αυτό το συμπέρασμα σχετίζεται με την ανάπτυξη μιας ικανότητας η οποία ονομάζεται «θεωρία του νου» και αφορά το πώς κατανοούμε τις σκέψεις, την αντίληψη, τις επιθυμίες και τα αισθήματα των άλλων. Η θεωρία του νου είναι σημαντική για να λειτουργήσουμε κοινωνικά, αλλά αργεί να αναπτυχθεί. Ορισμένα τρίχρονα και πολλά τετράχρονα απλώς θεωρούν ότι οι άλλοι έχουν πλήρη, ακριβή γνώση του κόσμου.
Ενα παρόμοιο μοτίβο παρατηρείται με την κατανόηση των παιδιών για το αναπόφευκτο του θανάτου. Μελέτες από τη συνεργάτιδά μου Εμιλι Μπέρντετ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποδηλώνουν ότι η «προεπιλεγμένη» εικασία είναι ότι οι άλλοι είναι αθάνατοι.
Τα παιδιά πιστεύουν χωρίς κατήχηση
Η διαπίστωση ότι τα παιδιά των Μάγιας θεωρούσαν ότι όλοι οι θεοί θα ήξεραν τι ήταν μέσα στη γαβάθα είναι σημαντική για έναν ακόμη λόγο: δεν μπορεί να αποδοθεί στην απλή κατήχηση. Ο,τι και αν λένε κάποιοι, τα παιδιά δεν χρειάζεται να κατηχηθούν για να πιστέψουν στον Θεό. Εκ φύσεως κατατείνουν προς αυτή την ιδέα.
Ο ισχυρισμός μου είναι ότι αυτά τα ποικίλα χαρακτηριστικά του αναπτυσσόμενου μυαλού – μια έλξη προς τις βασιζόμενες σε παράγοντες εξηγήσεις, μια τάση ερμηνείας του φυσικού κόσμου μέσω του σχεδιασμού και του σκοπού, μια υπόθεση ότι οι άλλοι έχουν υπερδυνάμεις – καθιστά τα παιδιά εκ φύσεως δεκτικά στην ιδέα ότι ίσως υπάρχει ένας ή περισσότεροι θεοί, μια ιδέα που τα βοηθάει να ερμηνεύσουν τον κόσμο γύρω τους.
Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι αυτή η αντίληψη της θρησκείας ξεφεύγει από τις θεολογικές πεποιθήσεις. Τα παιδιά είναι γεννημένοι πιστοί όχι του χριστιανισμού, του Ισλάμ ή οποιασδήποτε άλλης θεολογίας, αλλά αυτού που αποκαλώ «φυσική θρησκεία». Εχουν ισχυρές φυσικές τάσεις προς τη θρησκεία, αλλά οι τάσεις αυτές δεν τα προωθούν αναπόφευκτα προς κάποια θρησκευτική πίστη.
Αντίθετα, ο τρόπος με τον οποίο το μυαλό μας λύνει τα προβλήματα παράγει έναν εννοιολογικό χώρο ο οποίος έχει το σχήμα του Θεού και περιμένει να γεμίσει από τις λεπτομέρειες του πολιτισμού στον οποίο γεννιόμαστε.
Ο κ. Τζάστιν Λ. Μπάρετ είναι διευθυντής του Κέντρου Ανθρώπινης Ανάπτυξης Thrive στο Θεολογικό Σεμινάριο Φούλερ στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας.
Δευτέρα 23 Απριλίου 2012
Θρησκεία: Η «κόλλα» που οργάνωσε τις κοινωνίες
Το ΒΗΜΑ
Η θρησκεία αρχικά δεν είχε σχέση με την ηθική, αλλά με τη συνεργασία. Το «άγρυπνο μάτι» του Θεού ώθησε τους ανθρώπους να δείξουν τον καλύτερο εαυτό τους
Στην κορυφή ενός λόφου στη σημερινή Νοτιοανατολική Τουρκία βρίσκεται το αρχαιότερο ιερό λατρείας στον κόσμο. Με τους τεράστιους λίθινους στύλους του σε σχήμα Τ, σκαλισμένους με εικόνες ζώων, το Γκεμπεκλί Τεπέ αμφισβητεί μακροχρόνιες θεωρίες για τις ρίζες του πολιτισμού. Ενώ οι αρχαιολόγοι ανασκάπτουν στοιχεία και συζητούν το νόημά τους, η σημασία του χώρου δεν διαφεύγει από κανέναν.
Καμία ένδειξη γεωργίας δεν έχει βρεθεί στον χώρο, κάτι το οποίο μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι το ιερό χρονολογείται στα περίπου 11.500 χρόνια και άρα είναι τόσο παλιό ώστε θα μπορούσε να έχει κατασκευαστεί από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Παρ’ όλα αυτά η μνημειώδης αρχιτεκτονική του απαιτεί τη συμμετοχή εκατοντάδων, ενδεχομένως και χιλιάδων ατόμων. Επομένως μπορεί να κρύβει ενδείξεις σχετικές με δύο από τα μεγαλύτερα αινίγματα του ανθρώπινου πολιτισμού: πώς οι ανθρώπινες κοινωνίες πέρασαν από τις μικρές, μετακινούμενες ομάδες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στις μεγάλες, εγκατεστημένες σε ένα μέρος, κοινωνίες; Και πώς οι οργανωμένες θρησκείες εξαπλώθηκαν για να εποικίσουν τα περισσότερα πνεύματα στον κόσμο;
Γιατί συνεργαζόμαστε;
Το πρώτο αίνιγμα σχετίζεται με τη συνεργασία. Ως και περίπου 12.000 χρόνια πριν όλοι οι άνθρωποι ζούσαν σε σχετικά μικρές ομάδες. Σήμερα κυριολεκτικά όλοι ζουν σε τεράστιες, συνεργαζόμενες ομάδες ξένων που στον μεγαλύτερο βαθμό δεν σχετίζονται μεταξύ τους. Πώς συνέβη αυτό;
Στην εξελικτική βιολογία η συνεργασία εξηγείται συνήθως με δυο μορφές αλτρουισμού: ή μεταξύ συγγενών ή του τύπου «ξύσε την πλάτη μου και εγώ θα ξύσω τη δική σου». Ωστόσο η συνεργασία μεταξύ ξένων δεν εξηγείται εύκολα με καμία από αυτές.
Καθώς το μέγεθος της ομάδας μεγαλώνει, οι μορφές αλτρουισμού εξουδετερώνονται. Καθώς οι πιθανότητες της συναναστροφής με ξένους αυξάνονται, οι ευκαιρίες για συνεργασία μεταξύ συγγενών και γνωστών μειώνονται. Ο αμοιβαίος αλτρουισμός – χωρίς επιπλέον ασφαλιστικές δικλίδες όπως οι θεσμοί για την τιμωρία των τζαμπατζήδων – επίσης δεν είναι αποδοτικός.
Το δεύτερο αίνιγμα είναι πώς ορισμένες θρησκευτικές παραδόσεις εξαπλώθηκαν τόσο. Αν είστε χριστιανός, μουσουλμάνος, ιουδαϊστής, ινδουιστής, βουδιστής είτε αγνωστικιστής ή άθεος προερχόμενος από οποιοδήποτε από αυτά τα θρησκεύματα είστε κληρονόμος ενός εκπληκτικά επιτυχημένου θρησκευτικού κινήματος το οποίο ξεκίνησε σαν ένα σκοτεινό πολιτισμικό πείραμα.
Πόσες θρησκείες επιβιώνουν;
«Πολλοί γαρ εισί κλητοί, ολίγοι δ’ εκλεκτοί» λέει το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Αυτό μπορεί επίσης να περιγράψει τον νόμο της «θρησκευτικής εξέλιξης», ο οποίος υπαγορεύει ότι αν και μυριάδες θρησκευτικές οντότητες γεννιούνται, οι περισσότερες από αυτές εξαφανίζονται, μόνο λίγες ισχυρές επιβιώνουν και ανθούν.
Μακροπρόθεσμα σχεδόν όλα τα θρησκευτικά κινήματα αποτυγχάνουν. Σε μια ανάλυση της σταθερότητας 200 ουτοπικών κοινοβίων, τόσο θρησκευτικών όσο και κοσμικών, στην Αμερική του 19ου αιώνα ο Ρίτσαρντ Σόζις του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ στο Στορς εντόπισε ένα εκπληκτικό μοτίβο. Ο μέσος όρος ζωής των θρησκευτικών κοινοβίων ήταν μόλις 25 χρόνια. Σε 80 χρόνια τα εννέα στα δέκα είχαν διαλυθεί. Τα κοσμικά κοινόβια, τα περισσότερα των οποίων ήταν σοσιαλιστικά, τα πήγαν ακόμη χειρότερα: διήρκεσαν κατά μέσο όρο έξι ως τέσσερα χρόνια και εννέα στα δέκα εξαφανίστηκαν σε λιγότερο από 20 χρόνια.
Το Γκεμπεκλί Τεπέ υποδηλώνει μια κομψή λύση και στα δυο αινίγματα: το καθένα απαντά στο άλλο. Για να καταλάβουμε πώς, θα πρέπει να επιστρέψουμε στις έντονες διαμάχες γύρω από τις εξελικτικές ρίζες της θρησκείας.
Εφαλτήριο πολιτισμού
Σε μια θεαματική στροφή ο Φιντέλ Κάστρο και η «άθεη» Κούβα άνοιξαν πρόσφατα τις αγκάλες τους στον Πάπα Βενέδικτο ΙΣτ’ και καθιέρωσαν την αργία της Μ. Παρασκευής
Μια άποψη η οποία κερδίζει έδαφος είναι ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και τα τελετουργικά ανέκυψαν ως ένα εξελικτικό υποπροϊόν συνηθισμένων γνωσιακών λειτουργιών. Από τη στιγμή που αυτό συνέβη, το πεδίο ήταν έτοιμο για τη γρήγορη πολιτισμική εξέλιξη που οδήγησε τελικά σε μεγάλες κοινωνίες με «Μεγάλους Θεούς».
Κάποιες πρώιμες πολιτισμικές παραλλαγές της θρησκείας πιστεύεται ότι προωθούσαν φιλοκοινωνικές συμπεριφορές όπως η συνεργασία, η εμπιστοσύνη και η αυτοθυσία ενώ παράλληλα ενθάρρυναν τις επιδείξεις θρησκευτικής ευλάβειας όπως οι νηστείες, τα σχετικά με την τροφή ταμπού, τα υπερβολικά τελετουργικά και άλλες «δύσκολες να τις υποκριθεί» κανείς συμπεριφορές οι οποίες εξέπεμπαν αξιόπιστα την ειλικρινή πίστη των πιστών και επεδείκνυαν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν. Με αυτόν τον τρόπο η θρησκεία μετέτρεψε τους ανώνυμους ξένους σε ηθικές κοινότητες συνδεδεμένες με ιερούς δεσμούς υπό μια κοινή υπερφυσική δικαιοδοσία.
Οι ομάδες αυτές θα πρέπει να ήταν μεγαλύτερες και περισσότερο συνεργάσιμες και άρα πιο επιτυχημένες στον ανταγωνισμό για πόρους και τόπους κατοικίας. Καθώς αυτές οι συνεχώς επεκτεινόμενες ομάδες μεγάλωναν, έπαιρναν μαζί τους και τη θρησκεία τους, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την κοινωνική αλληλεγγύη σε μια ραγδαία διαδικασία η οποία άμβλυνε τους περιορισμούς που έθεταν στο μέγεθος των ομάδων η συγγένεια και η αμοιβαιότητα.
Η ηθική ήρθε δεύτερη
Από εκεί και πέρα απομένει ένα μικρό βήμα για να φθάσει κανείς στους ηθικά ανήσυχους Μεγάλους Θεούς των μεγάλων θρησκειών του κόσμου. Οσοι έχουν γαλουχηθεί στις αβρααμικές πίστεις έχουν τόσο πολύ συνηθίσει να βλέπουν μια σχέση ανάμεσα στη θρησκεία και την ηθική ώστε τους είναι δύσκολο να φανταστούν ότι η θρησκεία δεν ξεκίνησε έτσι. Παρ’ όλα αυτά οι θεοί των μικρότερων ομάδων των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, όπως των Χάτζα στην Ανατολική Αφρική και των Σαν στην έρημο Καλαχάρι, δεν ασχολούνται με την ηθική των ανθρώπων. Σε αυτές τις διαφανείς κοινωνίες, όπου η πρόσωπο με πρόσωπο αλληλεπίδραση αποτελεί τον κανόνα, είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς από τον κοινωνικό προβολέα. Ο αλτρουισμός και η αμοιβαιότητα μεταξύ συγγενών αρκούν για τη διατήρηση των κοινωνικών δεσμών.
Παρ’ όλα αυτά, καθώς οι ομάδες μεγαλώνουν σε μέγεθος, η ανωνυμία εισβάλλει στις σχέσεις και η συνεργασία διακόπτεται. Μελέτες δείχνουν ότι το αίσθημα της ανωνυμίας – ακόμη και όταν είναι απατηλό, όπως όταν φοράει κανείς μαύρα γυαλιά – είναι ο φίλος του εγωισμού και της εξαπάτησης. Η κοινωνική επιτήρηση, όπως όταν είναι κανείς μπροστά σε μια κάμερα ή σε ένα ακροατήριο, έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Ακόμη και η ανεπαίσθητη έκθεση σε σκίτσα που μοιάζουν με μάτια ενθαρρύνει την καλή συμπεριφορά προς τους ξένους.
Κάποιος να σε κοιτάζει...
Είναι λοιπόν επόμενο το ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται καλά όταν πιστεύουν ότι υπάρχει ένας θεός που παρακολουθεί τους ίδιους και τους γύρω τους. Τα ανθρωπολογικά στοιχεία υποστηρίζουν αυτή την ιδέα. Με το πέρασμα από τις μικρότερης κλίμακας ανθρώπινες κοινωνίες στις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες οι Μεγάλοι Θεοί – ισχυροί, πανταχού παρόντες, παρεμβατικοί παρατηρητές – γίνονται όλο και πιο διαδεδομένοι ενώ η ηθική και η θρησκεία συνδέονται όλο και περισσότερο.
Ο Κουέντιν Ατκινσον του Πανεπιστημίου του Οκλαντ στη Νέα Ζηλανδία και ο Χάρβεϊ Γουάιτχαουζ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ανακάλυψαν μια παρόμοια στροφή στις μορφές των τελετουργικών: καθώς οι κοινωνίες γίνονται μεγαλύτερες και πιο σύνθετες, τα τελετουργικά εξελίσσονται σε συνήθη διαδικασία και χρησιμοποιούνται για τη μετάδοση και την ενίσχυση των δογμάτων. Κατά τον ίδιο τρόπο οι έννοιες της υπερφυσικής τιμωρίας, το κάρμα, η καταδίκη και η σωτηρία, ο Παράδεισος και η Κόλαση είναι διαδεδομένες στις σύγχρονες κοινωνίες αλλά σχετικά λιγότερο συνηθισμένες στους πολιτισμούς των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Πολλά στοιχεία από διαφορετικά πειράματα δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Σε μια μελέτη επιστήμονες είπαν σε παιδιά να μην κοιτάξουν μέσα σε ένα κουτί και μετά τα άφησαν μόνα μαζί με αυτό. Εκείνα στα οποία είχαν πει ότι ένας υπερφυσικός παράγοντας ονόματι Πριγκίπισσα Αλίκη θα τα έβλεπε και είχαν πιστέψει στην ύπαρξή της, ήταν πολύ λιγότερο πιθανό να κρυφοκοιτάξουν το κουτί.
Οικονομικά παιχνίδια έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς.
Το παιχνίδι του δικτάτορα
Το παιχνίδι του δικτάτορα, για παράδειγμα, εμπλέκει δυο ανώνυμους παίκτες σε μια μεμονωμένη συναλλαγή. Ο παίκτης υπ’ αριθμόν 1 παίρνει κάποια χρήματα και πρέπει να αποφασίσει πόσα από αυτά θα δώσει στον παίκτη υπ’ αριθμόν 2. Ο παίκτης υπ’ αριθμόν 2 παίρνει τα χρήματα που του δίνονται (ή και καθόλου) και το παιχνίδι τελειώνει. Πειράματα από τον Τζόζεφ Χάινριχ του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ του Καναδά και τους συναδέλφους του διαπίστωσαν ότι, σε 15 διαφορετικές κοινωνίες από όλο τον κόσμο, όσοι πίστευαν στον Θεό του Αβραάμ έδιναν περισσότερα χρήματα από εκείνους που πίστευαν σε τοπικές θεότητες οι οποίες δεν είναι τόσο πανταχού παρούσες και δεν ασχολούνται με την ηθική.Ο συνάδελφός του Αζίμ Σαρίφ και εγώ υποβάλαμε σκέψεις του Θεού σε εθελοντές προτού παίξουν το παιχνίδι του δικτάτορα εκθέτοντάς τους ανεπαίσθητα σε λέξεις όπως θεϊκός, θεός και πνεύμα. Αλλοι εθελοντές έπαιξαν το παιχνίδι χωρίς θρησκευτικές υποβολές. Οι υπενθυμίσεις του Θεού είχαν ισχυρή επίδραση. Οι περισσότεροι εθελοντές στην ομάδα που δεν εκτέθηκε σε αυτές κράτησαν τα χρήματα, όμως εκείνοι που είχαν υποβληθεί στη σκέψη του Θεού ήταν πολύ πιο γενναιόδωροι. Ο συνάδελφός μου Γουίλ Ζερβέ και εγώ διαπιστώσαμε ότι οι θρησκευτικές υπενθυμίσεις ενίσχυαν την αίσθηση των εθελοντών ότι βρίσκονταν υπό επιτήρηση.
Το σουηδικό μοντέλο
Η θρησκεία, με την πίστη της σε θεούς που παρακολουθούν και τα υπερβολικά τελετουργικά και τις πρακτικές της, αποτέλεσε μια κοινωνική κόλλα στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Πρόσφατα όμως κάποιες κοινωνίες πέτυχαν να συντηρήσουν τη συνεργασία μέσω κοσμικών θεσμών όπως τα δικαστήρια, η αστυνομία και οι μηχανισμοί για την τήρηση των συμβάσεων. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ιδιαίτερα στη Σκανδιναβία, οι θεσμοί αυτοί έχουν επισπεύσει την παρακμή της θρησκείας οικειοποιούμενοι τις λειτουργίες της που «χτίζουν» τις κοινωνίες. Αυτές οι κοινωνίες με τις αθεϊστικές πλειονότητες – οι οποίες είναι από τις πιο συνεργάσιμες, ειρηνικές και ευημερούσες κοινωνίες στον κόσμο – ανέβηκαν τη σκάλα της θρησκείας και μετά την κλώτσησαν μακριά.
Η ανεπαίσθητη υπενθύμιση της κοσμικής ηθικής αρχής, λέξεις όπως πολιτικός, δικαστήριο ή αστυνομία, έχουν την ίδια «δικαιότερη» επίδραση στο παιχνίδι του δικτάτορα. Οι άνθρωποι έχουν ανακαλύψει νέους τρόπους για να είναι καλοί ο ένας απέναντι στον άλλον χωρίς να τους παρακολουθεί ένας θεός.
ΖΗΤΗΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ
Γιατί δυσπιστούμε στους άθεους
Μια από τις πιο διαχρονικές αλλά λανθάνουσες προκαταλήψεις που συνδέονται με τη θρησκεία είναι η μη αποδοχή των άθεων. Ερευνες έχουν επανειλημμένως διαπιστώσει ότι σε κοινωνίες με θρησκευτικές πλειονότητες οι άθεοι βρίσκονται στα χαμηλότερα ποσοστά αποδοχής από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική ομάδα, συμπεριλαμβανομένων των άλλων θρησκειών. Αυτή η μισαλλοδοξία έχει μακρά ιστορία. Το 1689 ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού Τζον Λοκ είχε γράψει μια «Επιστολή περί ανεκτικότητας». «Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με καμία ανεκτικότητα εκείνοι που αρνούνται την ύπαρξη ενός Θεού. Οι υποσχέσεις, οι συμφωνίες και οι όρκοι, που αποτελούν τους δεσμούς της ανθρώπινης κοινωνίας, δεν μπορούν να έχουν ισχύ για έναν άθεο».
Γιατί οι πιστοί απορρίπτουν τους άθεους, οι οποίοι δεν αποτελούν μια ορατή, ισχυρή – ούτε καν συνεκτική – κοινωνική ομάδα; Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στην ίδια δύναμη που έκανε τις θρησκείες να εξαπλωθούν διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή: την υπερφυσική επιτήρηση.
Οι συνάδελφοί μου Γουίλ Ζερβέ, Αζίμ Σαρίφ και εγώ διαπιστώσαμε ότι η αίσθηση του Λοκ – ότι οι άθεοι δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης ως προς τη συνεργασία – αποτελεί τη ρίζα της μισαλλοδοξίας. Οι προς τα έξω επιδείξεις πίστης σε έναν θεό ο οποίος παρακολουθεί εκλαμβάνονται ως δείγματα αξιοπιστίας. Η μισαλλοδοξία απέναντι στους άθεους προκαλείται από την αίσθηση ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται καλύτερα όταν αισθάνονται ότι κάποιος θεός τους παρακολουθεί.
Αν και οι άθεοι θεωρούν τη μη πίστη τους ένα ιδιωτικό ζήτημα συνείδησης, οι πιστοί αντιμετωπίζουν την απουσία πίστης τους στην υπερφυσική επιτήρηση ως απειλή για τη συνεργασία και την εντιμότητα.
Ο κ. Αρα Νορενζαγιάν είναι εταίρος καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ του Καναδά.
Η θρησκεία αρχικά δεν είχε σχέση με την ηθική, αλλά με τη συνεργασία. Το «άγρυπνο μάτι» του Θεού ώθησε τους ανθρώπους να δείξουν τον καλύτερο εαυτό τους
Στην κορυφή ενός λόφου στη σημερινή Νοτιοανατολική Τουρκία βρίσκεται το αρχαιότερο ιερό λατρείας στον κόσμο. Με τους τεράστιους λίθινους στύλους του σε σχήμα Τ, σκαλισμένους με εικόνες ζώων, το Γκεμπεκλί Τεπέ αμφισβητεί μακροχρόνιες θεωρίες για τις ρίζες του πολιτισμού. Ενώ οι αρχαιολόγοι ανασκάπτουν στοιχεία και συζητούν το νόημά τους, η σημασία του χώρου δεν διαφεύγει από κανέναν.
Καμία ένδειξη γεωργίας δεν έχει βρεθεί στον χώρο, κάτι το οποίο μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι το ιερό χρονολογείται στα περίπου 11.500 χρόνια και άρα είναι τόσο παλιό ώστε θα μπορούσε να έχει κατασκευαστεί από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Παρ’ όλα αυτά η μνημειώδης αρχιτεκτονική του απαιτεί τη συμμετοχή εκατοντάδων, ενδεχομένως και χιλιάδων ατόμων. Επομένως μπορεί να κρύβει ενδείξεις σχετικές με δύο από τα μεγαλύτερα αινίγματα του ανθρώπινου πολιτισμού: πώς οι ανθρώπινες κοινωνίες πέρασαν από τις μικρές, μετακινούμενες ομάδες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στις μεγάλες, εγκατεστημένες σε ένα μέρος, κοινωνίες; Και πώς οι οργανωμένες θρησκείες εξαπλώθηκαν για να εποικίσουν τα περισσότερα πνεύματα στον κόσμο;
Γιατί συνεργαζόμαστε;
Το πρώτο αίνιγμα σχετίζεται με τη συνεργασία. Ως και περίπου 12.000 χρόνια πριν όλοι οι άνθρωποι ζούσαν σε σχετικά μικρές ομάδες. Σήμερα κυριολεκτικά όλοι ζουν σε τεράστιες, συνεργαζόμενες ομάδες ξένων που στον μεγαλύτερο βαθμό δεν σχετίζονται μεταξύ τους. Πώς συνέβη αυτό;
Στην εξελικτική βιολογία η συνεργασία εξηγείται συνήθως με δυο μορφές αλτρουισμού: ή μεταξύ συγγενών ή του τύπου «ξύσε την πλάτη μου και εγώ θα ξύσω τη δική σου». Ωστόσο η συνεργασία μεταξύ ξένων δεν εξηγείται εύκολα με καμία από αυτές.
Καθώς το μέγεθος της ομάδας μεγαλώνει, οι μορφές αλτρουισμού εξουδετερώνονται. Καθώς οι πιθανότητες της συναναστροφής με ξένους αυξάνονται, οι ευκαιρίες για συνεργασία μεταξύ συγγενών και γνωστών μειώνονται. Ο αμοιβαίος αλτρουισμός – χωρίς επιπλέον ασφαλιστικές δικλίδες όπως οι θεσμοί για την τιμωρία των τζαμπατζήδων – επίσης δεν είναι αποδοτικός.
Το δεύτερο αίνιγμα είναι πώς ορισμένες θρησκευτικές παραδόσεις εξαπλώθηκαν τόσο. Αν είστε χριστιανός, μουσουλμάνος, ιουδαϊστής, ινδουιστής, βουδιστής είτε αγνωστικιστής ή άθεος προερχόμενος από οποιοδήποτε από αυτά τα θρησκεύματα είστε κληρονόμος ενός εκπληκτικά επιτυχημένου θρησκευτικού κινήματος το οποίο ξεκίνησε σαν ένα σκοτεινό πολιτισμικό πείραμα.
Πόσες θρησκείες επιβιώνουν;
«Πολλοί γαρ εισί κλητοί, ολίγοι δ’ εκλεκτοί» λέει το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Αυτό μπορεί επίσης να περιγράψει τον νόμο της «θρησκευτικής εξέλιξης», ο οποίος υπαγορεύει ότι αν και μυριάδες θρησκευτικές οντότητες γεννιούνται, οι περισσότερες από αυτές εξαφανίζονται, μόνο λίγες ισχυρές επιβιώνουν και ανθούν.
Μακροπρόθεσμα σχεδόν όλα τα θρησκευτικά κινήματα αποτυγχάνουν. Σε μια ανάλυση της σταθερότητας 200 ουτοπικών κοινοβίων, τόσο θρησκευτικών όσο και κοσμικών, στην Αμερική του 19ου αιώνα ο Ρίτσαρντ Σόζις του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ στο Στορς εντόπισε ένα εκπληκτικό μοτίβο. Ο μέσος όρος ζωής των θρησκευτικών κοινοβίων ήταν μόλις 25 χρόνια. Σε 80 χρόνια τα εννέα στα δέκα είχαν διαλυθεί. Τα κοσμικά κοινόβια, τα περισσότερα των οποίων ήταν σοσιαλιστικά, τα πήγαν ακόμη χειρότερα: διήρκεσαν κατά μέσο όρο έξι ως τέσσερα χρόνια και εννέα στα δέκα εξαφανίστηκαν σε λιγότερο από 20 χρόνια.
Το Γκεμπεκλί Τεπέ υποδηλώνει μια κομψή λύση και στα δυο αινίγματα: το καθένα απαντά στο άλλο. Για να καταλάβουμε πώς, θα πρέπει να επιστρέψουμε στις έντονες διαμάχες γύρω από τις εξελικτικές ρίζες της θρησκείας.
Εφαλτήριο πολιτισμού
Σε μια θεαματική στροφή ο Φιντέλ Κάστρο και η «άθεη» Κούβα άνοιξαν πρόσφατα τις αγκάλες τους στον Πάπα Βενέδικτο ΙΣτ’ και καθιέρωσαν την αργία της Μ. Παρασκευής
Μια άποψη η οποία κερδίζει έδαφος είναι ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και τα τελετουργικά ανέκυψαν ως ένα εξελικτικό υποπροϊόν συνηθισμένων γνωσιακών λειτουργιών. Από τη στιγμή που αυτό συνέβη, το πεδίο ήταν έτοιμο για τη γρήγορη πολιτισμική εξέλιξη που οδήγησε τελικά σε μεγάλες κοινωνίες με «Μεγάλους Θεούς».
Κάποιες πρώιμες πολιτισμικές παραλλαγές της θρησκείας πιστεύεται ότι προωθούσαν φιλοκοινωνικές συμπεριφορές όπως η συνεργασία, η εμπιστοσύνη και η αυτοθυσία ενώ παράλληλα ενθάρρυναν τις επιδείξεις θρησκευτικής ευλάβειας όπως οι νηστείες, τα σχετικά με την τροφή ταμπού, τα υπερβολικά τελετουργικά και άλλες «δύσκολες να τις υποκριθεί» κανείς συμπεριφορές οι οποίες εξέπεμπαν αξιόπιστα την ειλικρινή πίστη των πιστών και επεδείκνυαν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν. Με αυτόν τον τρόπο η θρησκεία μετέτρεψε τους ανώνυμους ξένους σε ηθικές κοινότητες συνδεδεμένες με ιερούς δεσμούς υπό μια κοινή υπερφυσική δικαιοδοσία.
Οι ομάδες αυτές θα πρέπει να ήταν μεγαλύτερες και περισσότερο συνεργάσιμες και άρα πιο επιτυχημένες στον ανταγωνισμό για πόρους και τόπους κατοικίας. Καθώς αυτές οι συνεχώς επεκτεινόμενες ομάδες μεγάλωναν, έπαιρναν μαζί τους και τη θρησκεία τους, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την κοινωνική αλληλεγγύη σε μια ραγδαία διαδικασία η οποία άμβλυνε τους περιορισμούς που έθεταν στο μέγεθος των ομάδων η συγγένεια και η αμοιβαιότητα.
Η ηθική ήρθε δεύτερη
Από εκεί και πέρα απομένει ένα μικρό βήμα για να φθάσει κανείς στους ηθικά ανήσυχους Μεγάλους Θεούς των μεγάλων θρησκειών του κόσμου. Οσοι έχουν γαλουχηθεί στις αβρααμικές πίστεις έχουν τόσο πολύ συνηθίσει να βλέπουν μια σχέση ανάμεσα στη θρησκεία και την ηθική ώστε τους είναι δύσκολο να φανταστούν ότι η θρησκεία δεν ξεκίνησε έτσι. Παρ’ όλα αυτά οι θεοί των μικρότερων ομάδων των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, όπως των Χάτζα στην Ανατολική Αφρική και των Σαν στην έρημο Καλαχάρι, δεν ασχολούνται με την ηθική των ανθρώπων. Σε αυτές τις διαφανείς κοινωνίες, όπου η πρόσωπο με πρόσωπο αλληλεπίδραση αποτελεί τον κανόνα, είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς από τον κοινωνικό προβολέα. Ο αλτρουισμός και η αμοιβαιότητα μεταξύ συγγενών αρκούν για τη διατήρηση των κοινωνικών δεσμών.
Παρ’ όλα αυτά, καθώς οι ομάδες μεγαλώνουν σε μέγεθος, η ανωνυμία εισβάλλει στις σχέσεις και η συνεργασία διακόπτεται. Μελέτες δείχνουν ότι το αίσθημα της ανωνυμίας – ακόμη και όταν είναι απατηλό, όπως όταν φοράει κανείς μαύρα γυαλιά – είναι ο φίλος του εγωισμού και της εξαπάτησης. Η κοινωνική επιτήρηση, όπως όταν είναι κανείς μπροστά σε μια κάμερα ή σε ένα ακροατήριο, έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Ακόμη και η ανεπαίσθητη έκθεση σε σκίτσα που μοιάζουν με μάτια ενθαρρύνει την καλή συμπεριφορά προς τους ξένους.
Κάποιος να σε κοιτάζει...
Είναι λοιπόν επόμενο το ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται καλά όταν πιστεύουν ότι υπάρχει ένας θεός που παρακολουθεί τους ίδιους και τους γύρω τους. Τα ανθρωπολογικά στοιχεία υποστηρίζουν αυτή την ιδέα. Με το πέρασμα από τις μικρότερης κλίμακας ανθρώπινες κοινωνίες στις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες οι Μεγάλοι Θεοί – ισχυροί, πανταχού παρόντες, παρεμβατικοί παρατηρητές – γίνονται όλο και πιο διαδεδομένοι ενώ η ηθική και η θρησκεία συνδέονται όλο και περισσότερο.
Ο Κουέντιν Ατκινσον του Πανεπιστημίου του Οκλαντ στη Νέα Ζηλανδία και ο Χάρβεϊ Γουάιτχαουζ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ανακάλυψαν μια παρόμοια στροφή στις μορφές των τελετουργικών: καθώς οι κοινωνίες γίνονται μεγαλύτερες και πιο σύνθετες, τα τελετουργικά εξελίσσονται σε συνήθη διαδικασία και χρησιμοποιούνται για τη μετάδοση και την ενίσχυση των δογμάτων. Κατά τον ίδιο τρόπο οι έννοιες της υπερφυσικής τιμωρίας, το κάρμα, η καταδίκη και η σωτηρία, ο Παράδεισος και η Κόλαση είναι διαδεδομένες στις σύγχρονες κοινωνίες αλλά σχετικά λιγότερο συνηθισμένες στους πολιτισμούς των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Πολλά στοιχεία από διαφορετικά πειράματα δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Σε μια μελέτη επιστήμονες είπαν σε παιδιά να μην κοιτάξουν μέσα σε ένα κουτί και μετά τα άφησαν μόνα μαζί με αυτό. Εκείνα στα οποία είχαν πει ότι ένας υπερφυσικός παράγοντας ονόματι Πριγκίπισσα Αλίκη θα τα έβλεπε και είχαν πιστέψει στην ύπαρξή της, ήταν πολύ λιγότερο πιθανό να κρυφοκοιτάξουν το κουτί.
Οικονομικά παιχνίδια έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς.
Το παιχνίδι του δικτάτορα
Το παιχνίδι του δικτάτορα, για παράδειγμα, εμπλέκει δυο ανώνυμους παίκτες σε μια μεμονωμένη συναλλαγή. Ο παίκτης υπ’ αριθμόν 1 παίρνει κάποια χρήματα και πρέπει να αποφασίσει πόσα από αυτά θα δώσει στον παίκτη υπ’ αριθμόν 2. Ο παίκτης υπ’ αριθμόν 2 παίρνει τα χρήματα που του δίνονται (ή και καθόλου) και το παιχνίδι τελειώνει. Πειράματα από τον Τζόζεφ Χάινριχ του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ του Καναδά και τους συναδέλφους του διαπίστωσαν ότι, σε 15 διαφορετικές κοινωνίες από όλο τον κόσμο, όσοι πίστευαν στον Θεό του Αβραάμ έδιναν περισσότερα χρήματα από εκείνους που πίστευαν σε τοπικές θεότητες οι οποίες δεν είναι τόσο πανταχού παρούσες και δεν ασχολούνται με την ηθική.Ο συνάδελφός του Αζίμ Σαρίφ και εγώ υποβάλαμε σκέψεις του Θεού σε εθελοντές προτού παίξουν το παιχνίδι του δικτάτορα εκθέτοντάς τους ανεπαίσθητα σε λέξεις όπως θεϊκός, θεός και πνεύμα. Αλλοι εθελοντές έπαιξαν το παιχνίδι χωρίς θρησκευτικές υποβολές. Οι υπενθυμίσεις του Θεού είχαν ισχυρή επίδραση. Οι περισσότεροι εθελοντές στην ομάδα που δεν εκτέθηκε σε αυτές κράτησαν τα χρήματα, όμως εκείνοι που είχαν υποβληθεί στη σκέψη του Θεού ήταν πολύ πιο γενναιόδωροι. Ο συνάδελφός μου Γουίλ Ζερβέ και εγώ διαπιστώσαμε ότι οι θρησκευτικές υπενθυμίσεις ενίσχυαν την αίσθηση των εθελοντών ότι βρίσκονταν υπό επιτήρηση.
Το σουηδικό μοντέλο
Η θρησκεία, με την πίστη της σε θεούς που παρακολουθούν και τα υπερβολικά τελετουργικά και τις πρακτικές της, αποτέλεσε μια κοινωνική κόλλα στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Πρόσφατα όμως κάποιες κοινωνίες πέτυχαν να συντηρήσουν τη συνεργασία μέσω κοσμικών θεσμών όπως τα δικαστήρια, η αστυνομία και οι μηχανισμοί για την τήρηση των συμβάσεων. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ιδιαίτερα στη Σκανδιναβία, οι θεσμοί αυτοί έχουν επισπεύσει την παρακμή της θρησκείας οικειοποιούμενοι τις λειτουργίες της που «χτίζουν» τις κοινωνίες. Αυτές οι κοινωνίες με τις αθεϊστικές πλειονότητες – οι οποίες είναι από τις πιο συνεργάσιμες, ειρηνικές και ευημερούσες κοινωνίες στον κόσμο – ανέβηκαν τη σκάλα της θρησκείας και μετά την κλώτσησαν μακριά.
Η ανεπαίσθητη υπενθύμιση της κοσμικής ηθικής αρχής, λέξεις όπως πολιτικός, δικαστήριο ή αστυνομία, έχουν την ίδια «δικαιότερη» επίδραση στο παιχνίδι του δικτάτορα. Οι άνθρωποι έχουν ανακαλύψει νέους τρόπους για να είναι καλοί ο ένας απέναντι στον άλλον χωρίς να τους παρακολουθεί ένας θεός.
ΖΗΤΗΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ
Γιατί δυσπιστούμε στους άθεους
Μια από τις πιο διαχρονικές αλλά λανθάνουσες προκαταλήψεις που συνδέονται με τη θρησκεία είναι η μη αποδοχή των άθεων. Ερευνες έχουν επανειλημμένως διαπιστώσει ότι σε κοινωνίες με θρησκευτικές πλειονότητες οι άθεοι βρίσκονται στα χαμηλότερα ποσοστά αποδοχής από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική ομάδα, συμπεριλαμβανομένων των άλλων θρησκειών. Αυτή η μισαλλοδοξία έχει μακρά ιστορία. Το 1689 ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού Τζον Λοκ είχε γράψει μια «Επιστολή περί ανεκτικότητας». «Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με καμία ανεκτικότητα εκείνοι που αρνούνται την ύπαρξη ενός Θεού. Οι υποσχέσεις, οι συμφωνίες και οι όρκοι, που αποτελούν τους δεσμούς της ανθρώπινης κοινωνίας, δεν μπορούν να έχουν ισχύ για έναν άθεο».
Γιατί οι πιστοί απορρίπτουν τους άθεους, οι οποίοι δεν αποτελούν μια ορατή, ισχυρή – ούτε καν συνεκτική – κοινωνική ομάδα; Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στην ίδια δύναμη που έκανε τις θρησκείες να εξαπλωθούν διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή: την υπερφυσική επιτήρηση.
Οι συνάδελφοί μου Γουίλ Ζερβέ, Αζίμ Σαρίφ και εγώ διαπιστώσαμε ότι η αίσθηση του Λοκ – ότι οι άθεοι δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης ως προς τη συνεργασία – αποτελεί τη ρίζα της μισαλλοδοξίας. Οι προς τα έξω επιδείξεις πίστης σε έναν θεό ο οποίος παρακολουθεί εκλαμβάνονται ως δείγματα αξιοπιστίας. Η μισαλλοδοξία απέναντι στους άθεους προκαλείται από την αίσθηση ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται καλύτερα όταν αισθάνονται ότι κάποιος θεός τους παρακολουθεί.
Αν και οι άθεοι θεωρούν τη μη πίστη τους ένα ιδιωτικό ζήτημα συνείδησης, οι πιστοί αντιμετωπίζουν την απουσία πίστης τους στην υπερφυσική επιτήρηση ως απειλή για τη συνεργασία και την εντιμότητα.
Ο κ. Αρα Νορενζαγιάν είναι εταίρος καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ του Καναδά.
Παρασκευή 20 Απριλίου 2012
Κανέλα κατά του διαβήτη
Πηγή: ygeia.tanea.gr
«Πρωταθλητής» στον αγώνα των φυσικών συστατικών κατά του διαβήτη αναδείχθηκε η κανέλα, σύμφωνα με ειδική έρευνα αμερικανών επιστημόνων, οι οποίοι αναζήτησαν το καλύτερο φυσικό αντίδοτο στην τεχνητή ινσουλίνη.
Οι ειδικοί ανακάλυψαν πως το γνωστό μπαχαρικό μπορεί είναι ιδιαιτέρως βοηθητικό στις μεταβολικές διαδικασίες των ατόμων που πάσχουν από διαβήτη τύπου ΙΙ, καθώς:
1 Μπορεί να αυξήσει το μεταβολισμό της γλυκόζης, ο οποίος βελτιώνει τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
2 Βρέθηκε πως έχει ιδιότητες που μιμούνται τη δράση της ινσουλίνης και μελετάται το δραστικό συστατικό της για χρήση αντικατάστασης της ινσουλίνης.
3 Μειώνει το αίσθημα πείνας και βοηθά στην απότομη αύξηση σακχάρου στο αίμα που λαμβάνει χώρα μετά το γεύμα και παράλληλα αυξάνει τη αποτελεσματικότητα ή ευαισθησία της ινσουλίνης.
4 Εμπλουτίζει την αντιοξειδωτική άμυνα.
5 Τα βιοφλαβονοειδή που περιέχει η κανέλα μπορούν να μεταβάλλουν τη δράση της ινσουλίνης μεταγωγής σήματος που βρίσκεται δεσμευμένη στα λιποκύτταρα.
Παράλληλα, οι ειδικοί έχουν ανακαλύψει πως η κανέλα έχει και άλλες ευεργετικές ιδιότητες, όπως:
* Υποβοηθά τη λειτουργία της πέψης
* Μειώνει τη φλεγμονή και τον πόνο
* Μειώνει τα συμπτώματα της αρθρίτιδας
* Βοηθά στην πρόληψη των λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος
* Μειώνει τα συμπτώματα πόνων της εμμήνου ρύσης
Στο πλαίσιο της ίδια μελέτης, οι ειδικοί βρήκαν πως ιδιαίτερα ευεργετικά για τους διαβητικούς είναι το αβοκάντο, τα μύγδαλα, πράσινα λαχανικά, μπρόκολο, οργανικό κακάο, τα φασόλια και τα μπιζέλια.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Diabetic Medicine.
«Πρωταθλητής» στον αγώνα των φυσικών συστατικών κατά του διαβήτη αναδείχθηκε η κανέλα, σύμφωνα με ειδική έρευνα αμερικανών επιστημόνων, οι οποίοι αναζήτησαν το καλύτερο φυσικό αντίδοτο στην τεχνητή ινσουλίνη.
Οι ειδικοί ανακάλυψαν πως το γνωστό μπαχαρικό μπορεί είναι ιδιαιτέρως βοηθητικό στις μεταβολικές διαδικασίες των ατόμων που πάσχουν από διαβήτη τύπου ΙΙ, καθώς:
1 Μπορεί να αυξήσει το μεταβολισμό της γλυκόζης, ο οποίος βελτιώνει τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
2 Βρέθηκε πως έχει ιδιότητες που μιμούνται τη δράση της ινσουλίνης και μελετάται το δραστικό συστατικό της για χρήση αντικατάστασης της ινσουλίνης.
3 Μειώνει το αίσθημα πείνας και βοηθά στην απότομη αύξηση σακχάρου στο αίμα που λαμβάνει χώρα μετά το γεύμα και παράλληλα αυξάνει τη αποτελεσματικότητα ή ευαισθησία της ινσουλίνης.
4 Εμπλουτίζει την αντιοξειδωτική άμυνα.
5 Τα βιοφλαβονοειδή που περιέχει η κανέλα μπορούν να μεταβάλλουν τη δράση της ινσουλίνης μεταγωγής σήματος που βρίσκεται δεσμευμένη στα λιποκύτταρα.
Παράλληλα, οι ειδικοί έχουν ανακαλύψει πως η κανέλα έχει και άλλες ευεργετικές ιδιότητες, όπως:
* Υποβοηθά τη λειτουργία της πέψης
* Μειώνει τη φλεγμονή και τον πόνο
* Μειώνει τα συμπτώματα της αρθρίτιδας
* Βοηθά στην πρόληψη των λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος
* Μειώνει τα συμπτώματα πόνων της εμμήνου ρύσης
Στο πλαίσιο της ίδια μελέτης, οι ειδικοί βρήκαν πως ιδιαίτερα ευεργετικά για τους διαβητικούς είναι το αβοκάντο, τα μύγδαλα, πράσινα λαχανικά, μπρόκολο, οργανικό κακάο, τα φασόλια και τα μπιζέλια.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Diabetic Medicine.
Πέμπτη 19 Απριλίου 2012
Μέλι και κανέλα: o «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών
Αναρτήθηκε από: Βελίκης Ιωάννης, Ψυχολόγος PhD, τηλ. 6932683468
Πηγή: http://www.daypress.gr
Είναι σίγουρο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν θα ήθελαν οι παρακάτω πληροφορίες να κάνουν τον γύρο του κόσμου...
Το μέλι παράγεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Είναι το μόνο τρόφιμο στον πλανήτη που δεν θα χαλάσει ή θα σαπίσει ποτέ. Μόνο θα ζαχαρώσει. Το μέλι στη πραγματικότητα θα είναι για πάντα μέλι.
Ωστόσο, όταν το αφήσετε σε ένα ψυχρό, σκοτεινό μέρος για πολύ καιρό θα στερεοποιηθεί. Όταν συμβεί αυτό απλά χαλαρώνουμε το καπάκι από το βάζο που το έχουμε και βάζουμε το δοχείο με το μέλι σε ζεστό νερό, όχι όμως βραστό. Σβήνουμε τη φωτιά και το αφήνουμε να υγροποιηθεί. Στη συνέχεια είναι τόσο καλό όσο ήταν και στην αρχή.
Συμβουλή
Ποτέ να μην βράσετε το μέλι ή να το βάλετε σε φούρνο μικροκυμάτων γιατί έτσι θα σκοτωθούν τα ένζυμά του.
Η αλήθεια για το μέλι με κανέλα
Είναι σίγουρο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν θα ήθελαν οι παρακάτω πληροφορίες να κάνουν τον γύρο του κόσμου. Έχει διαπιστωθεί ότι ένα μίγμα του μελιού και κανέλας θεραπεύει τις περισσότερες ασθένειες. Οι επιστήμονες σήμερα δέχονται επίσης, το μέλι ως «RamBan» (πολύ αποτελεσματικό) φάρμακο για όλα τα είδη ασθενειών. Το μέλι μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς παρενέργειες σε κάθε είδους ασθένειες.
Αν και το μέλι είναι γλυκό, εάν ληφθεί στη σωστή δοσολογία ως φάρμακο, αυτό δεν βλάπτει ακόμα και τους διαβητικούς ασθενείς. Το World News, ένα περιοδικό στον Καναδά, στην έκδοσή του με ημερομηνία 17 Ιανουαρίου 1995, έχει δώσει τον ακόλουθο κατάλογο των ασθενειών που μπορεί να θεραπευτούν με μέλι και κανέλα, όπως έχει ερευνηθεί από δυτικούς επιστήμονες:
Καρδιοπάθεια
Κάντε μια πάστα από μέλι και κανέλα σε σκόνη, απλώστε την πάνω στο ψωμί, αντί για μαρμελάδα και να την τρώτε τακτικά για το πρόγευμα. Μειώνει τη χοληστερόλη στις αρτηρίες και σώζει από καρδιακή προσβολή. Επίσης όσοι είχαν ήδη μια καρδιακή προσβολή, αν κάνουν αυτή τη διαδικασία καθημερινά, θα τους βοηθήσει να μην ξαναπάθουν. Η τακτική χρήση της πιο πάνω διαδικασίας βοηθά στη σωστή λειτουργία της αναπνοής και δυναμώνει τους παλμούς της καρδιάς. Όσο μεγαλώνουμε, οι αρτηρίες και οι φλέβες χάνουν την ευελιξία τους και φράζουν. Το μέλι και η κανέλα αναζωογονούν τις αρτηρίες και τις φλέβες.
Αρθρίτιδα
Ασθενείς με αρθρίτιδα, μπορούν να λαμβάνουν καθημερινά, πρωί και βράδυ, ένα φλιτζάνι ζεστό νερό με δύο κουταλιές μέλι και ένα μικρό κουταλάκι του γλυκού σκόνη κανέλας. Εάν λαμβάνεται τακτικά, ακόμη και οι χρόνιες αρθρίτιδες μπορεί να θεραπευτούν. Σε μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, διαπιστώθηκε ότι όταν οι γιατροί φρόντιζαν τους ασθενείς τους με ένα μείγμα από μια κουταλιά της σούπας μέλι και μισό κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη πριν από το πρωινό, διαπίστωσαν ότι μέσα σε μια εβδομάδα, από τα 200 άτομα που είχαν υποστεί την φροντίδα, σχεδόν 73 ασθενείς είχαν εντελώς απαλλαγεί από τον πόνο και μέσα σε ένα μήνα, κυρίως όλοι οι ασθενείς που δεν μπορούσαν να περπατήσουν ή να μετακινηθούν, εξαιτίας της αρθρίτιδας, άρχισαν να περπατάνε χωρίς πόνο.
Κυστίτιδα
Πάρτε δύο κουταλιές της σούπας σκόνη κανέλας και ένα κουταλάκι του γλυκού μέλι σε ένα ποτήρι χλιαρό νερό και πιείτε το. Καταστρέφει τα μικρόβια στην ουροδόχο κύστη.
Πονόδοντος
Κάντε μια πάστα από ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη και πέντε κουταλάκια του γλυκού μέλι και απλώστε την στο δόντι που σας πονάει. Μπορείτε να το απλώνετε τρεις φορές την ημέρα μέχρι το δόντι σταματήσει να σας πονά.
Χοληστερόλη
Δύο κουταλιές της σούπας μέλι και τρία κουταλάκια του γλυκού κανέλα σε σκόνη, αναμιγμένα σε 456 γραμμάρια νερού τσαγιού, που χορηγείται σε έναν ασθενή χοληστερόλης, έδειξε ότι μειώνει το επίπεδο της χοληστερόλης στο αίμα κατά 10% μέσα σε δύο ώρες. Όπως αναφέρεται και στους ασθενείς αρθρίτιδας, εάν λαμβάνεται τρεις φορές την ημέρα, κάθε χρόνια χοληστερόλη θεραπεύεται. Σύμφωνα με τις πληροφορίες στο εν λόγω περιοδικό, το αγνό μέλι όταν λαμβάνεται με φαγητό ανακουφίζει από την χοληστερόλη.
Κρυολόγημα
Αυτοί που πάσχουν από κοινά ή σοβαρά κρυολογήματα πρέπει να λαμβάνουν μια κουταλιά της σούπας χλιαρό μέλι με 1/4 κουτάλι κανέλα σε σκόνη καθημερινά, για τρεις ημέρες. Η διαδικασία αυτή θα θεραπεύσει περισσότερο τον χρόνιο βήχα, το κρυολόγημα και θα καθαρίσει τα ιγμόρεια.
Διαταραχές στομάχου
Όταν το μέλι λαμβάνεται με σκόνη κανέλας θεραπεύει τον πόνο στο στομάχι και επίσης καθαρίζει τα έλκη του στομάχου από τη ρίζα.
Αέρια στομάχου (φουσκώματα)
Σύμφωνα με τις μελέτες που έγιναν στην Ινδία και την Ιαπωνία, έδειξαν ότι αν το μέλι λαμβάνεται με κανέλα σε σκόνη το στομάχι απαλλάσσεται
από τα αέρια.
Ανοσοποιητικό σύστημα
Καθημερινή χρήση του μελιού και σκόνης κανέλας δυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα και προστατεύει τον οργανισμό από βακτήρια και ιούς. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το μέλι έχει διάφορες βιταμίνες και σίδηρο σε μεγάλες ποσότητες. Η συνεχής χρήση του μελιού δυναμώνει τα λευκά αιμοσφαίρια του αίματος για την καταπολέμηση των βακτηριδίων και των ιών.
Δυσπεψία
Κανέλα σε σκόνη αναμιγμένη με δύο κουταλιές της σούπας μέλι όταν ληφθεί πριν το φαγητό ανακουφίζει και χωνεύεται το βαρύ γεύμα.
Γρίπη
Ένας επιστήμονας στην Ισπανία απόδειξε ότι το μέλι περιέχει ένα φυσικό συστατικό το οποίο σκοτώνει τα μικρόβια γρίπης και σώζει τον ασθενή από γρίπη.
Μακροβιότητα
Τσάι από μέλι και λίγη κανέλα σε σκόνη, όταν λαμβάνεται τακτικά, συλλαμβάνει τη φθορά του γήρατος. Πάρτε τέσσερις κουταλιές μέλι, ένα κουτάλι σκόνη κανέλας και τρία φλιτζάνια νερό και βράστε τα. Πίνετε 1/4 φλιτζανιού, τρεις με τέσσερις φορές την ημέρα..
Ακμή
Τρεις κουταλιές της σούπας μέλι και ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη πά-στα. Εφαρμόστε αυτήν την πάστα για τα σπυράκια πριν από τον ύπνο και να πλένουν το επόμενο πρωί με χλιαρό νερό. Εάν γίνεται καθημερινά για δύο εβδομάδες, αφαιρεί τα σπυράκια από τη ρίζα.
Παθήσεις του δέρματος
Εφαρμόστε μέλι και κανέλα σε σκόνη σε ίσα μέρη στις περιοχές που χρήζουν θεραπείας. Έκζεμα, λειχίνες και σε όλους τους τύπους των λοιμώξεων του δέρματος.
Αδυνάτισμα
Καθημερινά το πρωί, μισή ώρα πριν από το πρωινό με άδειο στομάχι και το βράδυ, πριν τον ύπνο, να πιείτε μέλι και κανέλα σε σκόνη βρασμένα σε ένα φλιτζάνι νερό. Εάν λαμβάνεται τακτικά, μειώνει το βάρος ακόμη και στο πιο παχύσαρκο άτομο. Επίσης, πίνοντας αυτό το μίγμα τακτικά, δεν επιτρέπει στο λίπος να συσσωρευτεί στο σώμα, ακόμη και αν κάποιος ακολουθεί διατροφή πλούσια σε θερμίδες.
Καρκίνος
Πρόσφατη έρευνα στην Ιαπωνία και την Αυστραλία έδειξε ότι προχωρημένες μορφές καρκίνου του στομάχου και των οστών έχουν θεραπευτεί επιτυχώς. Οι ασθενείς που πάσχουν από αυτά τα είδη καρκίνου θα πρέπει να λαμβάνουν καθημερινά μια κουταλιά της σούπας μέλι με ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη για ένα μήνα τρεις φορές την ημέρα.
Κούραση
Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η περιεκτικότητα σε σάκχαρα του μελιού είναι πιο χρήσιμα παρά επιβλαβή στην αντοχή του σώματος. Ηλικιωμένοι που παίρνουν μέλι και κανέλα σε σκόνη σε ίσα μέρη, έχουν μεγαλύτερη εγρήγορση και ευελιξία. Ο Δρ Milton, ο οποίος έχει κάνει την έρευνα, λέει ότι η μισή κουταλιά της σούπας μέλι που λαμβάνεται σε ένα ποτήρι νερό και πασπαλισμένα με λίγη κανέλα σε σκόνη, που λαμβάνονται καθημερινά μετά το βούρτσισμα των δοντιών και το απόγευμα, περίπου στις 15:00 μ.μ.όταν η ζωτικότητα του σώματος αρχίζει να μειώνεται, αυξάνει τη ζωτικότητα του σώματος μέσα σε μια εβδομάδα.
Άσχημη αναπνοή
Οι άνθρωποι της Νότιας Αμερικής, το πρώτο πράγμα που κάνουν το πρωί, είναι γαργάρες με ένα κουταλάκι του γλυκού μέλι και κανέλα σε σκόνη αναμεμιγμένα με ζεστό νερό. Έτσι διατηρούν την αναπνοή τους φρέσκια όλη την ημέρα.
Πηγή: http://www.daypress.gr
Είναι σίγουρο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν θα ήθελαν οι παρακάτω πληροφορίες να κάνουν τον γύρο του κόσμου...
Το μέλι παράγεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Είναι το μόνο τρόφιμο στον πλανήτη που δεν θα χαλάσει ή θα σαπίσει ποτέ. Μόνο θα ζαχαρώσει. Το μέλι στη πραγματικότητα θα είναι για πάντα μέλι.
Ωστόσο, όταν το αφήσετε σε ένα ψυχρό, σκοτεινό μέρος για πολύ καιρό θα στερεοποιηθεί. Όταν συμβεί αυτό απλά χαλαρώνουμε το καπάκι από το βάζο που το έχουμε και βάζουμε το δοχείο με το μέλι σε ζεστό νερό, όχι όμως βραστό. Σβήνουμε τη φωτιά και το αφήνουμε να υγροποιηθεί. Στη συνέχεια είναι τόσο καλό όσο ήταν και στην αρχή.
Συμβουλή
Ποτέ να μην βράσετε το μέλι ή να το βάλετε σε φούρνο μικροκυμάτων γιατί έτσι θα σκοτωθούν τα ένζυμά του.
Η αλήθεια για το μέλι με κανέλα
Είναι σίγουρο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν θα ήθελαν οι παρακάτω πληροφορίες να κάνουν τον γύρο του κόσμου. Έχει διαπιστωθεί ότι ένα μίγμα του μελιού και κανέλας θεραπεύει τις περισσότερες ασθένειες. Οι επιστήμονες σήμερα δέχονται επίσης, το μέλι ως «RamBan» (πολύ αποτελεσματικό) φάρμακο για όλα τα είδη ασθενειών. Το μέλι μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς παρενέργειες σε κάθε είδους ασθένειες.
Αν και το μέλι είναι γλυκό, εάν ληφθεί στη σωστή δοσολογία ως φάρμακο, αυτό δεν βλάπτει ακόμα και τους διαβητικούς ασθενείς. Το World News, ένα περιοδικό στον Καναδά, στην έκδοσή του με ημερομηνία 17 Ιανουαρίου 1995, έχει δώσει τον ακόλουθο κατάλογο των ασθενειών που μπορεί να θεραπευτούν με μέλι και κανέλα, όπως έχει ερευνηθεί από δυτικούς επιστήμονες:
Καρδιοπάθεια
Κάντε μια πάστα από μέλι και κανέλα σε σκόνη, απλώστε την πάνω στο ψωμί, αντί για μαρμελάδα και να την τρώτε τακτικά για το πρόγευμα. Μειώνει τη χοληστερόλη στις αρτηρίες και σώζει από καρδιακή προσβολή. Επίσης όσοι είχαν ήδη μια καρδιακή προσβολή, αν κάνουν αυτή τη διαδικασία καθημερινά, θα τους βοηθήσει να μην ξαναπάθουν. Η τακτική χρήση της πιο πάνω διαδικασίας βοηθά στη σωστή λειτουργία της αναπνοής και δυναμώνει τους παλμούς της καρδιάς. Όσο μεγαλώνουμε, οι αρτηρίες και οι φλέβες χάνουν την ευελιξία τους και φράζουν. Το μέλι και η κανέλα αναζωογονούν τις αρτηρίες και τις φλέβες.
Αρθρίτιδα
Ασθενείς με αρθρίτιδα, μπορούν να λαμβάνουν καθημερινά, πρωί και βράδυ, ένα φλιτζάνι ζεστό νερό με δύο κουταλιές μέλι και ένα μικρό κουταλάκι του γλυκού σκόνη κανέλας. Εάν λαμβάνεται τακτικά, ακόμη και οι χρόνιες αρθρίτιδες μπορεί να θεραπευτούν. Σε μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, διαπιστώθηκε ότι όταν οι γιατροί φρόντιζαν τους ασθενείς τους με ένα μείγμα από μια κουταλιά της σούπας μέλι και μισό κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη πριν από το πρωινό, διαπίστωσαν ότι μέσα σε μια εβδομάδα, από τα 200 άτομα που είχαν υποστεί την φροντίδα, σχεδόν 73 ασθενείς είχαν εντελώς απαλλαγεί από τον πόνο και μέσα σε ένα μήνα, κυρίως όλοι οι ασθενείς που δεν μπορούσαν να περπατήσουν ή να μετακινηθούν, εξαιτίας της αρθρίτιδας, άρχισαν να περπατάνε χωρίς πόνο.
Κυστίτιδα
Πάρτε δύο κουταλιές της σούπας σκόνη κανέλας και ένα κουταλάκι του γλυκού μέλι σε ένα ποτήρι χλιαρό νερό και πιείτε το. Καταστρέφει τα μικρόβια στην ουροδόχο κύστη.
Πονόδοντος
Κάντε μια πάστα από ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη και πέντε κουταλάκια του γλυκού μέλι και απλώστε την στο δόντι που σας πονάει. Μπορείτε να το απλώνετε τρεις φορές την ημέρα μέχρι το δόντι σταματήσει να σας πονά.
Χοληστερόλη
Δύο κουταλιές της σούπας μέλι και τρία κουταλάκια του γλυκού κανέλα σε σκόνη, αναμιγμένα σε 456 γραμμάρια νερού τσαγιού, που χορηγείται σε έναν ασθενή χοληστερόλης, έδειξε ότι μειώνει το επίπεδο της χοληστερόλης στο αίμα κατά 10% μέσα σε δύο ώρες. Όπως αναφέρεται και στους ασθενείς αρθρίτιδας, εάν λαμβάνεται τρεις φορές την ημέρα, κάθε χρόνια χοληστερόλη θεραπεύεται. Σύμφωνα με τις πληροφορίες στο εν λόγω περιοδικό, το αγνό μέλι όταν λαμβάνεται με φαγητό ανακουφίζει από την χοληστερόλη.
Κρυολόγημα
Αυτοί που πάσχουν από κοινά ή σοβαρά κρυολογήματα πρέπει να λαμβάνουν μια κουταλιά της σούπας χλιαρό μέλι με 1/4 κουτάλι κανέλα σε σκόνη καθημερινά, για τρεις ημέρες. Η διαδικασία αυτή θα θεραπεύσει περισσότερο τον χρόνιο βήχα, το κρυολόγημα και θα καθαρίσει τα ιγμόρεια.
Διαταραχές στομάχου
Όταν το μέλι λαμβάνεται με σκόνη κανέλας θεραπεύει τον πόνο στο στομάχι και επίσης καθαρίζει τα έλκη του στομάχου από τη ρίζα.
Αέρια στομάχου (φουσκώματα)
Σύμφωνα με τις μελέτες που έγιναν στην Ινδία και την Ιαπωνία, έδειξαν ότι αν το μέλι λαμβάνεται με κανέλα σε σκόνη το στομάχι απαλλάσσεται
από τα αέρια.
Ανοσοποιητικό σύστημα
Καθημερινή χρήση του μελιού και σκόνης κανέλας δυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα και προστατεύει τον οργανισμό από βακτήρια και ιούς. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το μέλι έχει διάφορες βιταμίνες και σίδηρο σε μεγάλες ποσότητες. Η συνεχής χρήση του μελιού δυναμώνει τα λευκά αιμοσφαίρια του αίματος για την καταπολέμηση των βακτηριδίων και των ιών.
Δυσπεψία
Κανέλα σε σκόνη αναμιγμένη με δύο κουταλιές της σούπας μέλι όταν ληφθεί πριν το φαγητό ανακουφίζει και χωνεύεται το βαρύ γεύμα.
Γρίπη
Ένας επιστήμονας στην Ισπανία απόδειξε ότι το μέλι περιέχει ένα φυσικό συστατικό το οποίο σκοτώνει τα μικρόβια γρίπης και σώζει τον ασθενή από γρίπη.
Μακροβιότητα
Τσάι από μέλι και λίγη κανέλα σε σκόνη, όταν λαμβάνεται τακτικά, συλλαμβάνει τη φθορά του γήρατος. Πάρτε τέσσερις κουταλιές μέλι, ένα κουτάλι σκόνη κανέλας και τρία φλιτζάνια νερό και βράστε τα. Πίνετε 1/4 φλιτζανιού, τρεις με τέσσερις φορές την ημέρα..
Ακμή
Τρεις κουταλιές της σούπας μέλι και ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη πά-στα. Εφαρμόστε αυτήν την πάστα για τα σπυράκια πριν από τον ύπνο και να πλένουν το επόμενο πρωί με χλιαρό νερό. Εάν γίνεται καθημερινά για δύο εβδομάδες, αφαιρεί τα σπυράκια από τη ρίζα.
Παθήσεις του δέρματος
Εφαρμόστε μέλι και κανέλα σε σκόνη σε ίσα μέρη στις περιοχές που χρήζουν θεραπείας. Έκζεμα, λειχίνες και σε όλους τους τύπους των λοιμώξεων του δέρματος.
Αδυνάτισμα
Καθημερινά το πρωί, μισή ώρα πριν από το πρωινό με άδειο στομάχι και το βράδυ, πριν τον ύπνο, να πιείτε μέλι και κανέλα σε σκόνη βρασμένα σε ένα φλιτζάνι νερό. Εάν λαμβάνεται τακτικά, μειώνει το βάρος ακόμη και στο πιο παχύσαρκο άτομο. Επίσης, πίνοντας αυτό το μίγμα τακτικά, δεν επιτρέπει στο λίπος να συσσωρευτεί στο σώμα, ακόμη και αν κάποιος ακολουθεί διατροφή πλούσια σε θερμίδες.
Καρκίνος
Πρόσφατη έρευνα στην Ιαπωνία και την Αυστραλία έδειξε ότι προχωρημένες μορφές καρκίνου του στομάχου και των οστών έχουν θεραπευτεί επιτυχώς. Οι ασθενείς που πάσχουν από αυτά τα είδη καρκίνου θα πρέπει να λαμβάνουν καθημερινά μια κουταλιά της σούπας μέλι με ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα σε σκόνη για ένα μήνα τρεις φορές την ημέρα.
Κούραση
Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η περιεκτικότητα σε σάκχαρα του μελιού είναι πιο χρήσιμα παρά επιβλαβή στην αντοχή του σώματος. Ηλικιωμένοι που παίρνουν μέλι και κανέλα σε σκόνη σε ίσα μέρη, έχουν μεγαλύτερη εγρήγορση και ευελιξία. Ο Δρ Milton, ο οποίος έχει κάνει την έρευνα, λέει ότι η μισή κουταλιά της σούπας μέλι που λαμβάνεται σε ένα ποτήρι νερό και πασπαλισμένα με λίγη κανέλα σε σκόνη, που λαμβάνονται καθημερινά μετά το βούρτσισμα των δοντιών και το απόγευμα, περίπου στις 15:00 μ.μ.όταν η ζωτικότητα του σώματος αρχίζει να μειώνεται, αυξάνει τη ζωτικότητα του σώματος μέσα σε μια εβδομάδα.
Άσχημη αναπνοή
Οι άνθρωποι της Νότιας Αμερικής, το πρώτο πράγμα που κάνουν το πρωί, είναι γαργάρες με ένα κουταλάκι του γλυκού μέλι και κανέλα σε σκόνη αναμεμιγμένα με ζεστό νερό. Έτσι διατηρούν την αναπνοή τους φρέσκια όλη την ημέρα.
Τετάρτη 11 Απριλίου 2012
Τέχνη και ψυχαγωγία: το διεστραμμένο modeling
Αναρτήθηκε από: Βελίκης Ιωάννης, Ψυχολόγος PhD, τηλ. 6932683468
του Γιάννη Βελίκη
Συχνά αναφερόμαστε σε παλιές ταινίες του Hollywood ή παλιές ελληνικές ταινίες για την ομορφιά, την αισθητική, τα σύνθετα μηνύματα που περνούσαν μέσα από την απλότητα τους, και το πηγαίο ταλέντο των πρωταγωνιστών τους. Ή συνηθίζουμε να αναπολούμε τους ξέφρενους χορούς που προκαλούσαν η ροκ εν ρολ, η ντίσκο και η ποπ μουσική ως τις αρχές της δεκαετίας του 90, σε αντίθεση με την μονότονη και « άχρωμη» τρανς και ραπ μουσική που ακολούθησε. Τέλος, θυμόμαστε τη διαφορά του παλιού PacMan και της διασκέδασης που προκαλούσε, με τα σύγχρονα πολεμικά video games και τη δίψα για εικονικό αίμα και θάνατο, που μανιωδώς αναζητούν οι σύγχρονοι έφηβοι.
Τί άλλαξε από τις αρχές του ‘90 και μετά, και οι αθώες ταινίες γίνανε τρομακτικά θρίλερ με ήρωες διεστραμμένους και ψυχασθενείς κινηματογραφικούς χαρακτήρες, οι ερωτικές ταινίες περιοριστήκανε σε κινηματογράφηση των γεννητικών οργάνων, η μουσική μετατράπηκε σε έντονα ρυθμικά μοτίβα με ατέλειωτους μονολόγους των ράπερς, και τα βιντεοπαιχνίδια από μέσα διασκέδασης εξελιχθήκαν σε εικονικούς φονιάδες που προκαλούν εθισμό στους χρήστες τους;
Το βέβαιο είναι ότι μετά το ’90 και την κατάρρευση της Σοβιετική Ένωσης σταμάτησε να υπάρχει αντίπαλο δέος στο καπιταλιστικό μοντέλο οικονομίας των Η.Π.Α. Επίσης, για πρώτη φορά δόθηκε η απόλυτη προτεραιότητα και εμπιστοσύνη στην φιλελευθεροποίηση και διεθνοποίηση των αγορών και δημιουργήθηκε το έκτρωμα της ανεξέλεγκτης γιγάντωσης του χρηματοπιστωτικού και του χρηματιστηριακού κλάδου. Η οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους και οι κοινωνικές ανάγκες υποτιμήθηκαν και η κυριαρχία της αγοράς, η υπερκατανάλωση και η ευδαιμονία της αφθονίας θεοποιήθηκαν. Τα πάντα (δημόσια, υγεία, τρόφιμα, νερό, , κατοικίες, ασφαλιστικά ταμεία) έγιναν αντικείμενο χρηματιστηριακής συναλλαγής και ο πλούτος άρχισε να συσσωρεύεται στα χέρια όλο και πιο λίγων.
Τα αποτελέσματα αυτής της καταστροφικής για τις κοινωνίες, αειφόρου ανάπτυξης για τους κερδοσκόπους, περιόδου φάνηκαν γρήγορα. ΟΙ Η.Π.Α. και στη συνέχεια η Ευρώπη από παράδεισοι του υγιούς καπιταλισμού και της καλά αμειβόμενης εργασίας μετατράπηκαν, χρόνο με το χρόνο, σε διαστρωματοποιημένες κοινωνίες τεράστιου βάθους, όπου οι κοινωνικές ομάδες της ελίτ με αυτές της βάσης απείχαν σε πρωτόγνωρα ασύλληπτη απόσταση για τα δεδομένα της μέχρι σήμερα Ιστορίας. Οι μεν, 2% του πληθυσμού, τα έχουν όλα (πάνω από το μισό πλούτο του παγκόσμιου πλούτου), οι δε (της βάσης, άνω του 25% του πληθυσμού) είναι κοινωνικά αποκλεισμένοι (δηλαδή δεν έχουν πρόσβαση σε κατοικία, υγεία, ασφάλεια, εκπαίδευση, εργασία) και μετά βίας επιζούν. Το ίδιο μοντέλο διαστρωμάτωσης ακολουθείται και στις νέες μεγάλες οικονομίες των αρχών του 21ου αιώνα (BRICS), ενώ για τον τρίτο κόσμο τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα, αφού οι πόλεμοι, η αναγκαστική μετανάστευση, η αδυναμία εύρεσης νερού και τροφής, και οι αρρώστιες σκοτώνουν καθημερινά χιλιάδες (μόνο τα παιδιά που πεθαίνουν καθημερινά στην Αφρική υπολογίζονται σε 16.000)!
Σε ένα τέτοιον κόσμο, όπου κυριαρχεί η ανισότητα, η αδικία, ο απεριόριστος πλούτος για τους λίγους και ο θάνατος και η αρρώστια για τους πολλούς, η τέχνη ακολούθησε. Η αθωότητα της, η πίστη στη δημιουργία, το καλλιτεχνικό πνεύμα, το σύστημα αξιών της που βασιζόταν σε πανάρχαιους κοινωνικούς κώδικες αλτρουϊσμού και αλληλεγγύης, η δύναμη της στην πρόκληση κοινωνικής αλλαγής και στην ανατροπή πολιτικών καθεστώτων εξανεμίστηκαν. Η φωνή της έσβησε και η επιρροή της υπονομεύτηκε. Μόνη της πρόσβαση στο ευρύ κοινό παρέμεινε το διαδύκτιο, το οποίο και αυτό ίσως στο μέλλον να μην διατίθεται.
Φυσικά, ανέκαθεν η τέχνη εξαρτιόταν από τις κινηματογραφικές εταιρίες και τις δισκογραφικές για την προβολή της. Με την έλευση του 21ου αιώνα, ωστόσο, η δύναμη των Μ.Μ.Ε. στην προβολή της Τέχνης γιγαντώθηκε και τα Mass Media (Τime, Cahiers du Cinema, MTV, Billboard Hot 100 κ.α.) καθορίζουν σε σχεδόν απόλυτο βαθμό την ατζέντα της παγκόσμιας ζήτησης και κυκλοφορίας της. Τέλος η πολυεθνική πλέον φύση των εταιρειών παραγωγής κινηματογράφου και μουσικής έχει μετατρέψει την σύγχρονη Τέχνη σε «all in one» προϊόν που, λίγο ως πολύ, μοιάζει σε όλες τις χώρες του κόσμου και εμπεριέχει πάντα προβλεπόμενα και συνηθισμένα στοιχεία (π.χ. ωραίες γυναίκες, γρήγορα αυτοκίνητα, πολυτελή οικήματα κ.λπ.).
Έτσι λοιπόν από την Τέχνη που ψυχαγωγεί στην προ 1990 εποχή φτάσαμε στην Τέχνη που διασκεδάζει. Από τα τηλεοπτικά shows και τις κινηματογραφικές ταινίες, μέχρι τα video clips και τις σύγχρονες διαφημίσεις σκοπός είναι η διασκέδαση και το «φθηνό» θέαμα. Όμορφες γυναίκες με αποκαλυπτικά ρούχα, αστραφτερά κοσμήματα, πολυτελή αυτοκίνητα και γιωτ, πάρτι με σαμπάνιες, ρούχα γνωστών σχεδιαστών, κορμιά γυμνασμένα και μαυρισμένα είναι μερικά από τα σύγχρονα προϊόντα που διασκεδάζουν τις τεράστιες μάζες τηλεθεατών και αναγνωστών περιοδικών, και με τη σειρά τους «πουλάνε» όλων των ειδών τα προϊόντα: από αυτοκίνητα μέχρι απορρυπαντικά πιάτων.
Και ενώ ως εδώ όλα είναι σχετικά αποδεκτά, η σύγχρονη Τέχνη έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Από το ’90 και μετά έχουν πολλαπλασιαστεί σε ανησυχητικό βαθμό τα θρίλερ που παρουσιάζουν απόλυτα διεστραμμένους serial killers, οι ερωτικές ταινίες δείχνουν αποκλειστικά σχεδόν τα γεννητικά όργανα των συμμετεχόντων, τα video clips του MTV κατακλύστηκαν από νεαρούς που τελούν παράνομες πράξεις, παίρνουν ναρκωτικά, χρησιμοποιούν όπλα, μοιράζουν λεφτά και προκαλούν σεξουαλικούς συνειρμούς, και τα σύγχρονα video games βάζουν το χρήστη σε θέση αυτοκινητιστή που χτυπά πεζούς ή στρατιώτη που σκοτώνει εχθρούς.
Η κατάσταση αυτή έχει ανησυχήσει όλους τους συνειδητοποιημένους πολίτες, γονείς και εκπαιδευτικούς, δεδομένου ότι αυτή η μορφή «τέχνης» απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Και πράγματι, στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα έχουν αυξηθεί πολύ οι ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις, οι αυτοκτονίες, οι ανθρωποκτονίες, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, η χρήση ναρκωτικών, ο εθισμός στον τζόγο και στα βιντεοπαιχνίδια και οι παράνομες πράξεις που αφορούν σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αλλά και στην ευρύτερη ομάδα των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων που αποφεύγουν αυτές τις ακραίες συνέπειες κυριαρχούν, παρ’ αυτά, η ψυχολογική πίεση, το άγχος και τα «νεύρα», η απάθεια στην πολιτική και στον πόνο του διπλανού, η απληστία στην κατανάλωση διασκεδάσεων, ρούχων και γενικότερα μέσων επίδειξης, ο εθισμός στην τηλεόραση και στο διαδύκτιο, και η στροφή στη φαντασίωση και την εσωστρέφεια αντί της εργασίας και της κοινωνικής δράσης.
Το φαινόμενο αυτό, εξηγείται συνήθως με δύο τρόπους, τον επιστημονικό και τον μη - επιστημονικό:
Η επιστημονική εξήγηση έχει δύο σκέλη:
α) τα έντονα ερεθίσματα (αίμα, σεξ, θάνατος, αυτοκινητικά ατυχήματα) τραβούν αμέσως την προσοχή του κοινού σε σχέση με αυτά των υπολοίπων ανταγωνιστικών πηγών και έτσι «πουλούν» περισσότερο. Για παράδειγμα, ένα βίντεο κλιπ που δεν θα δείξει μια ωραία γυναίκα σε σεξουαλική διάθεση, ή μία δυνατή τράκα αυτοκινήτων έχει στατιστικά πολύ λιγότερες πιθανότητες να μείνει στο μυαλό του τηλεθεατή μετά από μερικές ώρες.
β) τα έντονα ερεθίσματα κινητοποιούν τα ένστικτα του κοινού τόσο έντονα, που οι ανώτερες λειτουργίες της κρίσης και της σκέψης γίνονται από ασήμαντες ως αδύνατες. Οι νέοι, (που συνήθως είναι και ο στόχος αυτών των «τεχνημάτων»), μετά το συνεχή βομβαρδισμό τους με αυτού του είδους τα θεάματα, δεν έχουν χρόνο και λόγο να σκεφτούν για θέματα κοινωνικών ανισοτήτων, αδικιών, κατοχής του πλούτου και των πλουτοπαραγωγικών πηγών, οικολογικής καταστροφής, υποβάθμισης των ατομικών και κοινωνικών τους δικαιωμάτων κ.ο.κ. Έτσι, η κοινωνική ελίτ που ελέγχει και χρηματοδοτεί αυτές τις «τέχνες» μπορεί και διατηρεί χωρίς αμφισβητήσεις τα προνόμια της, έχοντας εκμηδενίσει ουσιαστικά την «δύναμη πυρός» της παγκόσμιας κοινότητας που δεν είναι άλλη από τους νέους.
Η μη – επιστημονική εξήγηση αφορά στην ενοχοποίηση συγκεκριμένων πολιτισμικών και φιλοσοφικών ομάδων, οι οποίοι υποτίθεται ότι βρίσκονται πίσω από την ενορχηστρωμένη αυτή προσπάθεια διαφθοράς της κοινωνίας, και μπορούν να το κάνουν όντας οι ίδιοι κάτοχοι μεγάλου πλούτου και των εταιρειών παραγωγής αυτών των ερεθισμάτων (π.χ. κινηματογραφικών, δισκογραφικών ή εκδοτικών εταιρειών). Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, που σχετικά στοιχεία μπορεί να βρει (ακόμη) ο καθένας στο διαδύκτιο, πίσω από αυτήν την διεστραμμένη λειτουργία της Τέχνης βρίσκονται Σατανιστές, οι οποίοι προβάλλουν με κάθε τρόπο τα τρία δέλεαρ του Σατανά (το χρήμα, τη φήμη και το σεξ), και σε οποιονδήποτε δεν συμμορφώνεται επιβάλλουν απομόνωση, διαπόμπευση (με πλαστές κατηγορίες), βασανισμό ως και θάνατο.
Η ακραία, με λογικούς όρους, αυτή άποψη είναι, καλώς ή κακώς, αρκετά καλά τεκμηριωμένη… Όντως σε υπερβολικά πολλά σύγχρονα ραπ «τραγούδια» ακούγεται η φράση «ρέϊν μαν» (ο άνθρωπος της βροχής), η «νέα τάξη πραγμάτων» ή το «με παρακολουθούν» ώστε να είναι μία σύμπτωση. Σύμφωνα με τους ανθρώπους που ισχυρίζονται τα περί Σατανισμού ο «ρέϊν μαν» είναι ο ίδιος ο διάβολος, και οι Σατανιστές είναι αυτοί που ελέγχουν τους καλλιτέχνες: αν παράγουν έργα που προωθούν τον Σατανισμό, αυτοί οι καλλιτέχνες αμείβονται πλουσιοπάροχα (με χρήμα, φήμη και σεξ), ενώ αν επιχειρήσουν να γίνουν θρήσκοι ή ελεύθεροι απομονώνονται, διαπομπεύονται (όπως ο Μάϊκλ Τζάκσον που κατηγορήθηκε για παιδοφιλία), ή φονεύονται. Μάλιστα, είναι εκπληκτικά τα στοιχεία θανάτων (αυτοκτονίες, ατυχήματα ή φόνοι) σε καλλιτέχνες πασίγνωστους που φαίνεται να τελειώνει η ζωή τους σε συγκεκριμένες ημερομηνίες (π.χ. την 25η μέρα του μήνα). Επίσης εκπληκτικά είναι τα υπερβολικά πολλά «παράξενα» σύμβολα που εμφανίζονται στα βίντεο κλιπς και τις κινηματογραφικές ταινίες και, κατά τους υπερασπιστές αυτής της άποψης, συμβολίζουν με κάθε τρόπο τον Σατανά.
Σε κάθε περίπτωση, και όποια και αν είναι η ορθή εξήγηση (επιστημονική ή μη) της διεστραμμένης λειτουργίας της παγκόσμιας Τέχνης των αρχών του 21ου αιώνα, το αποτέλεσμα είναι ένα: η πλειονότητα των νέων όλου του κόσμου σήμερα εκτίθεται σε μία ακραία διεστραμμένη και άρρωστη Τέχνη, που απευθύνεται αποκλειστικά στα ένστικτα και απενεργοποιεί τη σκέψη! Και ως γνωστόν, ο Bandura απέδειξε ότι το κοινωνικό modeling και η ταύτιση με τα πρότυπα είναι πανίσχυρες δυνάμεις από τις οποίες λίγοι νέοι θα ξεφύγουν.
Και η συνεπαγόμενη ερώτηση είναι επίσης μία: ποιός αλήθεια θα τα βάλει με τα παντοδύναμα Mass Media και θα αλλάξει αυτήν την κατάσταση;
του Γιάννη Βελίκη
Συχνά αναφερόμαστε σε παλιές ταινίες του Hollywood ή παλιές ελληνικές ταινίες για την ομορφιά, την αισθητική, τα σύνθετα μηνύματα που περνούσαν μέσα από την απλότητα τους, και το πηγαίο ταλέντο των πρωταγωνιστών τους. Ή συνηθίζουμε να αναπολούμε τους ξέφρενους χορούς που προκαλούσαν η ροκ εν ρολ, η ντίσκο και η ποπ μουσική ως τις αρχές της δεκαετίας του 90, σε αντίθεση με την μονότονη και « άχρωμη» τρανς και ραπ μουσική που ακολούθησε. Τέλος, θυμόμαστε τη διαφορά του παλιού PacMan και της διασκέδασης που προκαλούσε, με τα σύγχρονα πολεμικά video games και τη δίψα για εικονικό αίμα και θάνατο, που μανιωδώς αναζητούν οι σύγχρονοι έφηβοι.
Τί άλλαξε από τις αρχές του ‘90 και μετά, και οι αθώες ταινίες γίνανε τρομακτικά θρίλερ με ήρωες διεστραμμένους και ψυχασθενείς κινηματογραφικούς χαρακτήρες, οι ερωτικές ταινίες περιοριστήκανε σε κινηματογράφηση των γεννητικών οργάνων, η μουσική μετατράπηκε σε έντονα ρυθμικά μοτίβα με ατέλειωτους μονολόγους των ράπερς, και τα βιντεοπαιχνίδια από μέσα διασκέδασης εξελιχθήκαν σε εικονικούς φονιάδες που προκαλούν εθισμό στους χρήστες τους;
Το βέβαιο είναι ότι μετά το ’90 και την κατάρρευση της Σοβιετική Ένωσης σταμάτησε να υπάρχει αντίπαλο δέος στο καπιταλιστικό μοντέλο οικονομίας των Η.Π.Α. Επίσης, για πρώτη φορά δόθηκε η απόλυτη προτεραιότητα και εμπιστοσύνη στην φιλελευθεροποίηση και διεθνοποίηση των αγορών και δημιουργήθηκε το έκτρωμα της ανεξέλεγκτης γιγάντωσης του χρηματοπιστωτικού και του χρηματιστηριακού κλάδου. Η οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους και οι κοινωνικές ανάγκες υποτιμήθηκαν και η κυριαρχία της αγοράς, η υπερκατανάλωση και η ευδαιμονία της αφθονίας θεοποιήθηκαν. Τα πάντα (δημόσια, υγεία, τρόφιμα, νερό, , κατοικίες, ασφαλιστικά ταμεία) έγιναν αντικείμενο χρηματιστηριακής συναλλαγής και ο πλούτος άρχισε να συσσωρεύεται στα χέρια όλο και πιο λίγων.
Τα αποτελέσματα αυτής της καταστροφικής για τις κοινωνίες, αειφόρου ανάπτυξης για τους κερδοσκόπους, περιόδου φάνηκαν γρήγορα. ΟΙ Η.Π.Α. και στη συνέχεια η Ευρώπη από παράδεισοι του υγιούς καπιταλισμού και της καλά αμειβόμενης εργασίας μετατράπηκαν, χρόνο με το χρόνο, σε διαστρωματοποιημένες κοινωνίες τεράστιου βάθους, όπου οι κοινωνικές ομάδες της ελίτ με αυτές της βάσης απείχαν σε πρωτόγνωρα ασύλληπτη απόσταση για τα δεδομένα της μέχρι σήμερα Ιστορίας. Οι μεν, 2% του πληθυσμού, τα έχουν όλα (πάνω από το μισό πλούτο του παγκόσμιου πλούτου), οι δε (της βάσης, άνω του 25% του πληθυσμού) είναι κοινωνικά αποκλεισμένοι (δηλαδή δεν έχουν πρόσβαση σε κατοικία, υγεία, ασφάλεια, εκπαίδευση, εργασία) και μετά βίας επιζούν. Το ίδιο μοντέλο διαστρωμάτωσης ακολουθείται και στις νέες μεγάλες οικονομίες των αρχών του 21ου αιώνα (BRICS), ενώ για τον τρίτο κόσμο τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα, αφού οι πόλεμοι, η αναγκαστική μετανάστευση, η αδυναμία εύρεσης νερού και τροφής, και οι αρρώστιες σκοτώνουν καθημερινά χιλιάδες (μόνο τα παιδιά που πεθαίνουν καθημερινά στην Αφρική υπολογίζονται σε 16.000)!
Σε ένα τέτοιον κόσμο, όπου κυριαρχεί η ανισότητα, η αδικία, ο απεριόριστος πλούτος για τους λίγους και ο θάνατος και η αρρώστια για τους πολλούς, η τέχνη ακολούθησε. Η αθωότητα της, η πίστη στη δημιουργία, το καλλιτεχνικό πνεύμα, το σύστημα αξιών της που βασιζόταν σε πανάρχαιους κοινωνικούς κώδικες αλτρουϊσμού και αλληλεγγύης, η δύναμη της στην πρόκληση κοινωνικής αλλαγής και στην ανατροπή πολιτικών καθεστώτων εξανεμίστηκαν. Η φωνή της έσβησε και η επιρροή της υπονομεύτηκε. Μόνη της πρόσβαση στο ευρύ κοινό παρέμεινε το διαδύκτιο, το οποίο και αυτό ίσως στο μέλλον να μην διατίθεται.
Φυσικά, ανέκαθεν η τέχνη εξαρτιόταν από τις κινηματογραφικές εταιρίες και τις δισκογραφικές για την προβολή της. Με την έλευση του 21ου αιώνα, ωστόσο, η δύναμη των Μ.Μ.Ε. στην προβολή της Τέχνης γιγαντώθηκε και τα Mass Media (Τime, Cahiers du Cinema, MTV, Billboard Hot 100 κ.α.) καθορίζουν σε σχεδόν απόλυτο βαθμό την ατζέντα της παγκόσμιας ζήτησης και κυκλοφορίας της. Τέλος η πολυεθνική πλέον φύση των εταιρειών παραγωγής κινηματογράφου και μουσικής έχει μετατρέψει την σύγχρονη Τέχνη σε «all in one» προϊόν που, λίγο ως πολύ, μοιάζει σε όλες τις χώρες του κόσμου και εμπεριέχει πάντα προβλεπόμενα και συνηθισμένα στοιχεία (π.χ. ωραίες γυναίκες, γρήγορα αυτοκίνητα, πολυτελή οικήματα κ.λπ.).
Έτσι λοιπόν από την Τέχνη που ψυχαγωγεί στην προ 1990 εποχή φτάσαμε στην Τέχνη που διασκεδάζει. Από τα τηλεοπτικά shows και τις κινηματογραφικές ταινίες, μέχρι τα video clips και τις σύγχρονες διαφημίσεις σκοπός είναι η διασκέδαση και το «φθηνό» θέαμα. Όμορφες γυναίκες με αποκαλυπτικά ρούχα, αστραφτερά κοσμήματα, πολυτελή αυτοκίνητα και γιωτ, πάρτι με σαμπάνιες, ρούχα γνωστών σχεδιαστών, κορμιά γυμνασμένα και μαυρισμένα είναι μερικά από τα σύγχρονα προϊόντα που διασκεδάζουν τις τεράστιες μάζες τηλεθεατών και αναγνωστών περιοδικών, και με τη σειρά τους «πουλάνε» όλων των ειδών τα προϊόντα: από αυτοκίνητα μέχρι απορρυπαντικά πιάτων.
Και ενώ ως εδώ όλα είναι σχετικά αποδεκτά, η σύγχρονη Τέχνη έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Από το ’90 και μετά έχουν πολλαπλασιαστεί σε ανησυχητικό βαθμό τα θρίλερ που παρουσιάζουν απόλυτα διεστραμμένους serial killers, οι ερωτικές ταινίες δείχνουν αποκλειστικά σχεδόν τα γεννητικά όργανα των συμμετεχόντων, τα video clips του MTV κατακλύστηκαν από νεαρούς που τελούν παράνομες πράξεις, παίρνουν ναρκωτικά, χρησιμοποιούν όπλα, μοιράζουν λεφτά και προκαλούν σεξουαλικούς συνειρμούς, και τα σύγχρονα video games βάζουν το χρήστη σε θέση αυτοκινητιστή που χτυπά πεζούς ή στρατιώτη που σκοτώνει εχθρούς.
Η κατάσταση αυτή έχει ανησυχήσει όλους τους συνειδητοποιημένους πολίτες, γονείς και εκπαιδευτικούς, δεδομένου ότι αυτή η μορφή «τέχνης» απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Και πράγματι, στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα έχουν αυξηθεί πολύ οι ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις, οι αυτοκτονίες, οι ανθρωποκτονίες, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, η χρήση ναρκωτικών, ο εθισμός στον τζόγο και στα βιντεοπαιχνίδια και οι παράνομες πράξεις που αφορούν σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αλλά και στην ευρύτερη ομάδα των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων που αποφεύγουν αυτές τις ακραίες συνέπειες κυριαρχούν, παρ’ αυτά, η ψυχολογική πίεση, το άγχος και τα «νεύρα», η απάθεια στην πολιτική και στον πόνο του διπλανού, η απληστία στην κατανάλωση διασκεδάσεων, ρούχων και γενικότερα μέσων επίδειξης, ο εθισμός στην τηλεόραση και στο διαδύκτιο, και η στροφή στη φαντασίωση και την εσωστρέφεια αντί της εργασίας και της κοινωνικής δράσης.
Το φαινόμενο αυτό, εξηγείται συνήθως με δύο τρόπους, τον επιστημονικό και τον μη - επιστημονικό:
Η επιστημονική εξήγηση έχει δύο σκέλη:
α) τα έντονα ερεθίσματα (αίμα, σεξ, θάνατος, αυτοκινητικά ατυχήματα) τραβούν αμέσως την προσοχή του κοινού σε σχέση με αυτά των υπολοίπων ανταγωνιστικών πηγών και έτσι «πουλούν» περισσότερο. Για παράδειγμα, ένα βίντεο κλιπ που δεν θα δείξει μια ωραία γυναίκα σε σεξουαλική διάθεση, ή μία δυνατή τράκα αυτοκινήτων έχει στατιστικά πολύ λιγότερες πιθανότητες να μείνει στο μυαλό του τηλεθεατή μετά από μερικές ώρες.
β) τα έντονα ερεθίσματα κινητοποιούν τα ένστικτα του κοινού τόσο έντονα, που οι ανώτερες λειτουργίες της κρίσης και της σκέψης γίνονται από ασήμαντες ως αδύνατες. Οι νέοι, (που συνήθως είναι και ο στόχος αυτών των «τεχνημάτων»), μετά το συνεχή βομβαρδισμό τους με αυτού του είδους τα θεάματα, δεν έχουν χρόνο και λόγο να σκεφτούν για θέματα κοινωνικών ανισοτήτων, αδικιών, κατοχής του πλούτου και των πλουτοπαραγωγικών πηγών, οικολογικής καταστροφής, υποβάθμισης των ατομικών και κοινωνικών τους δικαιωμάτων κ.ο.κ. Έτσι, η κοινωνική ελίτ που ελέγχει και χρηματοδοτεί αυτές τις «τέχνες» μπορεί και διατηρεί χωρίς αμφισβητήσεις τα προνόμια της, έχοντας εκμηδενίσει ουσιαστικά την «δύναμη πυρός» της παγκόσμιας κοινότητας που δεν είναι άλλη από τους νέους.
Η μη – επιστημονική εξήγηση αφορά στην ενοχοποίηση συγκεκριμένων πολιτισμικών και φιλοσοφικών ομάδων, οι οποίοι υποτίθεται ότι βρίσκονται πίσω από την ενορχηστρωμένη αυτή προσπάθεια διαφθοράς της κοινωνίας, και μπορούν να το κάνουν όντας οι ίδιοι κάτοχοι μεγάλου πλούτου και των εταιρειών παραγωγής αυτών των ερεθισμάτων (π.χ. κινηματογραφικών, δισκογραφικών ή εκδοτικών εταιρειών). Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, που σχετικά στοιχεία μπορεί να βρει (ακόμη) ο καθένας στο διαδύκτιο, πίσω από αυτήν την διεστραμμένη λειτουργία της Τέχνης βρίσκονται Σατανιστές, οι οποίοι προβάλλουν με κάθε τρόπο τα τρία δέλεαρ του Σατανά (το χρήμα, τη φήμη και το σεξ), και σε οποιονδήποτε δεν συμμορφώνεται επιβάλλουν απομόνωση, διαπόμπευση (με πλαστές κατηγορίες), βασανισμό ως και θάνατο.
Η ακραία, με λογικούς όρους, αυτή άποψη είναι, καλώς ή κακώς, αρκετά καλά τεκμηριωμένη… Όντως σε υπερβολικά πολλά σύγχρονα ραπ «τραγούδια» ακούγεται η φράση «ρέϊν μαν» (ο άνθρωπος της βροχής), η «νέα τάξη πραγμάτων» ή το «με παρακολουθούν» ώστε να είναι μία σύμπτωση. Σύμφωνα με τους ανθρώπους που ισχυρίζονται τα περί Σατανισμού ο «ρέϊν μαν» είναι ο ίδιος ο διάβολος, και οι Σατανιστές είναι αυτοί που ελέγχουν τους καλλιτέχνες: αν παράγουν έργα που προωθούν τον Σατανισμό, αυτοί οι καλλιτέχνες αμείβονται πλουσιοπάροχα (με χρήμα, φήμη και σεξ), ενώ αν επιχειρήσουν να γίνουν θρήσκοι ή ελεύθεροι απομονώνονται, διαπομπεύονται (όπως ο Μάϊκλ Τζάκσον που κατηγορήθηκε για παιδοφιλία), ή φονεύονται. Μάλιστα, είναι εκπληκτικά τα στοιχεία θανάτων (αυτοκτονίες, ατυχήματα ή φόνοι) σε καλλιτέχνες πασίγνωστους που φαίνεται να τελειώνει η ζωή τους σε συγκεκριμένες ημερομηνίες (π.χ. την 25η μέρα του μήνα). Επίσης εκπληκτικά είναι τα υπερβολικά πολλά «παράξενα» σύμβολα που εμφανίζονται στα βίντεο κλιπς και τις κινηματογραφικές ταινίες και, κατά τους υπερασπιστές αυτής της άποψης, συμβολίζουν με κάθε τρόπο τον Σατανά.
Σε κάθε περίπτωση, και όποια και αν είναι η ορθή εξήγηση (επιστημονική ή μη) της διεστραμμένης λειτουργίας της παγκόσμιας Τέχνης των αρχών του 21ου αιώνα, το αποτέλεσμα είναι ένα: η πλειονότητα των νέων όλου του κόσμου σήμερα εκτίθεται σε μία ακραία διεστραμμένη και άρρωστη Τέχνη, που απευθύνεται αποκλειστικά στα ένστικτα και απενεργοποιεί τη σκέψη! Και ως γνωστόν, ο Bandura απέδειξε ότι το κοινωνικό modeling και η ταύτιση με τα πρότυπα είναι πανίσχυρες δυνάμεις από τις οποίες λίγοι νέοι θα ξεφύγουν.
Και η συνεπαγόμενη ερώτηση είναι επίσης μία: ποιός αλήθεια θα τα βάλει με τα παντοδύναμα Mass Media και θα αλλάξει αυτήν την κατάσταση;
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)