ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ Η ΦΘΗΝΕΙΑ ΤΩΝ «ΙΔΕΩΝ»

Πηγή: ΣΟΛΩΝ


Σε κάθε εκλογές μας δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσουμε –στο βαθμό βέβαια που θέλουμε ειλικρινά να παρατηρήσουμε- τη χρήση των ιδεών για θεατρική κατανάλωση που μπορεί να βοηθήσει τη φιλοδοξία των ανθρώπων τόσο αυτών που εκλιπαρούν για μία ψήφο όσο και εκείνων που κατά βάθος επιθυμούν να αισθάνονται μέσα από την ανωνυμία τους ότι βρίσκονται υπεράνω των ιδεών και ότι τις ελέγχουν. Ίσως ο Πλάτωνας να γνώριζε από εκείνην, τη μακρινή σχετικά εποχή, τη σπουδαιότητα των ιδεών και να θέλησε με τη θεωρία του να προλάβει αυτή την κατάχρηση και υποβάθμισή τους σε εργαλεία εμφανούς και αφανούς εξουσίας.
Αλήθεια τι είναι μια ιδέα; Πώς υπάρχει; Μήπως υπάρχει επειδή απλώς και μόνον τη σκεφθήκαμε και επομένως με την ίδια ευκολία μπορούμε να την καταργήσουμε; Και ποια είναι η σχέση μας με αυτήν; Το ότι τη σκεφτόμαστε και τη «δεχόμαστε» διανοητικά σημαίνει αληθινή κατανόηση και αποδοχή;

Το φαινόμενο της αναφοράς ιδεών και της ακολουθούσας και θλιβερά επαναλαμβανόμενης από τους αποδέκτες τέτοιων μηνυμάτων επωδού «Καλά, αυτό όλοι το δεχόμαστε!» είναι δείγμα της έλλειψης αληθινής κατανόησης των ιδεών τόσο στη φύση τους όσο και στη λειτουργία τους. Είναι δείγμα μιας προσπάθειας τόσο να αποφύγουμε τη δύναμη των ιδεών όσο και να αισθανθούμε αγέρωχοι απέναντι στους άλλους υποτιμώντας και τις ιδέες και τους ίδιους.

Είναι μάλλον ώρα να αποδεχθούμε την ύπαρξη των πραγμάτων ανεξάρτητα από εμάς, όμως ούτε για να περιπέσουμε σε κατάθλιψη λόγω κάποιας αδυναμίας μας ούτε αντίθετα για να παραμείνουμε μοιρολατρικοί σε σχέση με τη ζωή μας. Ας αφήσουμε τις ιδέες ήσυχες από την υποτιθέμενη σχέση μας μαζί τους και ας κάνουμε με συνέπεια δύο πράγματα:
α) Να προσπαθήσουμε, στο βαθμό που μπορούμε, να κατανοήσουμε βαθύτερα τις έννοιες που μας παρουσιάζονται χωρίς να δεσμευόμαστε από το αυτονόητο. Για παράδειγμα αυτονόητο θεωρείται από την πλειονότητα το περιεχόμενο της έννοιας «πραγματικότητα» που τη συνδέουμε με την καθημερινότητά μας και αυτό που είναι εύκολα και άμεσα αντιληπτό. Όμως αυτό μπορεί να είναι απλώς το περιεχόμενο που εμείς της προσδίδουμε και όχι το περιεχόμενο που ενδεχομένως της προσδίδει ένας στοχαστής ή κάποιος άλλος άνθρωπος. Ακόμη χειρότερα: θα είναι σίγουρα διαφορετικό το περιεχόμενο της έννοιας αυτής στην αληθινότητά της, όποια και να είναι και ανεξάρτητα από τη δική μας κατανόηση.

Φυσικά χρέος μας θα είναι να προσαρμόζουμε την αντίληψή μας για τις ιδέες στην ανάγκη της εποχής μας τόσο, ώστε αυτές να μην είναι γενικολογίες (όπως π.χ. δημοκρατία, ελευθερία, κοινωνικό κράτος, πράσινη ανάπτυξη κ.ά.) και να είναι πραγματικά λειτουργικές, για να μην αποτελεί η αναφορά τους ούτε μία αναστολή αυτών που πρέπει να γίνουν ούτε όμως αναστολή της ελευθερίας μας προς το είναι. Επομένως, για να ξεπεράσουμε αυτήν τη φαινομενική αντίφαση, πρέπει να καταλαβαίνουμε ότι η δική μας «πραγματικότητα» υπολείπεται της αληθινής πραγματικότητας (την οποία συνεχώς ψάχνουμε) και ότι οφείλουμε να εναρμονίζουμε αέναα τις δύο αυτές πραγματικότητες μέσα μας και έξω μας.

Έτσι ερχόμαστε στο δεύτερο σημείο:
β) Να ελέγχουμε την ειλικρίνεια των προθέσεων αυτών που χρησιμοποιούν εξαγγελτικά τις ιδέες και την ικανότητά τους να το πράξουν. Επομένως πρέπει να ελέγχουμε και το αν υπάρχουν αντικειμενικές δυνατότητες για την υλοποίηση των οραμάτων. Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να ελέγχουμε και τη δική μας ειλικρίνεια σε σχέση με τις ιδέες και τα οράματα, γιατί είναι εύκολο να σκέπτεται κανείς κάτι, αλλά είναι δύσκολο να το εφαρμόζει. Όμως η εφαρμογή είναι μέρος της αληθινής κατανόησης και αποδοχής. Μάλιστα η απλή σκέψη μπορεί αντίθετα να αποτελεί τη μέγιστη αποξένωση από την ιδέα, γιατί αποτελεί θέατρο αν δεν συνδυάζεται και με την εφαρμογή στην ατομική ζωή. Ο άνθρωπος δεν είναι η σκέψη του αλλά ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο πέραν των εμφανώς φαινομένων.

Ας παρατηρήσουμε επιπρόσθετα ότι συνήθως την αντικειμενικότητα των συνθηκών ως περιορισμό των δυνατοτήτων του μέλλοντος επικαλείται η συντηρητική πλευρά των ανθρώπων και τα ιδεολογικά οράματα χωρίς κρίση για τη δυνατότητα υλοποίησής τους η ριζοσπαστική πλευρά. Η συντηρητικότητα λειτουργεί συνήθως όταν κάποιος είναι βολεμένος σε μία κατάσταση και ο ριζοσπαστισμός όταν το ίδιο το άτομο βρίσκεται σε ώρα μεγάλης ανάγκης ή όταν προσκολλάται σε έναν φρούδο ιδεαλισμό από φανατισμό, από αυταπάτη δυνάμεως και αυταπάτη ηθικής υπεροχής. Όμως από το άλλο μέρος δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο στοχασμός καθαυτός δεν είναι ποτέ «ριζοσπαστικός» (με τη συνήθη του έννοια), εφόσον δεν επιχειρείται να επιβληθεί στους άλλους ανθρώπους. Πάντοτε η διατύπωση των οραμάτων γίνεται πολύ πιο πριν από την εποχή κατά την οποία μπορεί να επιδιωχθεί η υλοποίησή τους.

Οι σημερινοί άνθρωποι, σε μια τέτοια εποχή μεγάλης και εξελισσόμενης κρίσης, οφείλουμε να πάψουμε αυτό το θέατρο του ατομισμού και του κρυψίματος πίσω από ιδεολογήματα για να αποφύγουμε την ευθύνη μας να κάνουμε αυτό που έχουμε χρέος να κάνουμε απέναντι στο μέλλον του κόσμου. Το ότι αυτή η κατάργηση του θεάτρου και του ατομισμού θα μας βάλει στις μέγιστες δυσκολίες για να κατανοήσουμε, να διακρίνουμε και να επιλέξουμε δεν πρέπει να αποτελέσει δικαιολογία για να μην κάνουμε τίποτα. Τώρα χρειάζεται κάτι παραπάνω από το να πολεμάει κανείς ενάντια στην πείνα και τη φυλάκιση του σώματος. Καθώς η υλική όψη των πραγμάτων δεν είναι αυτογενής αλλά συνάρτηση της ανθρώπινης συνείδησης, αν και αποτελεί το πεδίο κρίσης για αυτό που πραγματικά ο άνθρωπος είναι, χρειάζεται και κάτι άλλο. Χρειάζεται να πολεμάει παράλληλα για κάτι πιο άυλο: το είναι του. Και αυτό απαιτεί τις ανώτατες των δυνατοτήτων του.

24 Σεπτεμβρίου 2009,

Ιωάννα Μουτσοπούλου, Δικηγόρος
Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων
ioanzisi@otenet.gr

TOM REGAN: "ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΤΑΝΟΕΙ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΔΕ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥΣ

Πηγή: ΣΟΛΩΝ

Ένας από τους κορυφαίους φιλοσόφους στο ζήτημα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ζώων, ο επίτιμος καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας Tom Regan απαντάει στις ερωτήσεις της ΜΚΟ Σόλων για την εξέλιξη της προβληματικής σχέσης του ανθρώπου με τα ζώα και τη στυγνή τους εκμετάλλευση, αλλά και για τους πολιτικοκοινωνικούς λόγους που αυτή συνεχώς επιδεινώνεται.

Ο κ. Regan επίσης αναφέρεται στο ζήτημα της νομικής κάλυψης των ζώων, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι υπερασπιστές τους καθώς και στις τρεις κατηγορίες υπερασπιστών των δικαιωμάτων των ζώων, τους Νταβίντσιανς, τους Νταμάσκανς και τους Μάντλερς.
Παρατίθεται το κείμενο του 1ου μέρους της συνέντευξης του Tom Regan:
-Κύριε Ρέιγκαν καταρχάς θα ήθελα να σας καλωσορίσω στην Ελλάδα και να σας ευχαριστήσω για αυτή τη συνέντευξη.
-Κι εγώ σας ευχαριστώ.
-Θεωρείστε ένας σπουδαίος διανοητής και φιλόσοφος στο ζήτημα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ζώων. Ποιο ήταν το κυριότερο κίνητρο για την ενασχόλησή σας με αυτό το θέμα;
-Μεγάλωσα σε πολύ φτωχή οικογένεια και οι γονείς μου αναγκάστηκαν σταματήσουν το σχολείο όταν ήταν 14 χρονών προκειμένου να δουλέψουν και να βοηθήσουν τις οικογένειές τους να επιβιώσουν. Για αυτούς το κρέας σήμαινε κάτι περισσότερο από διατροφή. Όταν ήταν σε θέση να αγοράσουν κρέας το θεωρούσαν επιτυχία αφού ήταν φτωχοί άνθρωποι. Και αυτό ίσχυε ειδικά για τον πατέρα μου ο οποίος διεπόταν από αυτό που αποκαλούμε στην Αμερική «αρχή του νικητή»…
Μεγάλωσα λοιπόν σε ένα σπίτι στο οποίο τρώγαμε κρέας και τις εφτά ημέρες της εβδομάδας, αρκετές φορές της ημέρας. Έτσι παράλληλα με τις σπουδές μου στο κολέγιο, δε μου φάνηκε περίεργο όταν έπιασα δουλειά σαν κρεοπώλης. Εκεί έκοβα το κρέας, το τεμάχιζα, το έκανα κιμά το πουλούσα… Η παγωμένη σάρκα αυτών των ζώων συμβάδιζε με τον τότε τρόπο ζωής μου, δεν ένοιωθα κάτι. Έτσι αφού έγινε ο Τομ Ρέιγκαν, εγώ δηλαδή, υπερασπιστής των δικαιωμάτων των ζώων, ο καθένας μπορεί να μετατραπεί σε υπερασπιστή των δικαιωμάτων των ζώων.
Έγιναν όμως δύο πράγματα τα οποία με άλλαξαν, με τα οποία ξεκίνησε η διαδικασία της αλλαγής.
Το πρώτο γεγονός ήταν ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Μπορεί να σας φαίνεται…αρχαία ιστορία, αλλά στην Αμερική ο πόλεμος αυτός όταν συνέβη απετέλεσε ένα πάρα πολύ σημαντικό γεγονός. Αποφάσισα μαζί με την σύζυγό μου τη Νάνσι να κάνουμε κάτι ενάντια σε αυτό τον πόλεμο. Ήταν ένα λάθος και θέλαμε να τον σταματήσουμε.
Αποφάσισα ότι θα μπορούσα να συνεισφέρω σε κάτι τέτοιο ως φιλόσοφος, αντί απλά να συμμετέχω στις πορείες. Αυτό με οδήγησε στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου. ΄Έψαχνα ένα βιβλίο που είχε τίτλο «Αυτοβιογραφία: Η ιστορία των πειραμάτων μου με την αλήθεια». Το είχε γράψει κάποιος που τον είχα ακουστά, αλλά δεν ήξερα πολλά για αυτόν. Το όνομά του ήταν Μοχάντας Κ. Γκάντι, Μαχάτμα Γκάντι.
Αυτό που με δίδαξε ο Γκάντι ήταν ότι δεν αρκούσε η εναντίωση στη βία όταν είχαμε να κάνουμε με αδικία εναντίον των ανθρώπων. Ήταν επίσης απαραίτητο να εναντιωνόμαστε και στη βία όταν αυτή είχε για θύματα της ζώα. Ήταν μια άποψη την οποία δεν είχα σκεφτεί ποτέ μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον με την «φιλοσοφία του κρέατος», έχοντας δουλέψει ως κρεοπώλης. Είναι λοιπόν κακό να τρώμε κρέας; Ήταν μια σκέψη τελείως ξένη για μένα ως εκείνη τη στιγμή.
-Ήταν λοιπόν κάτι σαν δάσκαλος για σας…
-Ναι και όσο περισσότερο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ, ότι το πιρούνι για παράδειγμα, μπορεί να αποτελέσει ένα βίαιο όπλο ανάλογα με το τι βρίσκεται τσιμπημένο στην άλλη του πλευρά. Όταν τρώμε το νεκρό, σάπιο κρέας των ζώων τότε το πιρούνι είναι ένα όπλο βίας.
Αυτή ήταν λοιπόν η αρχή της «Οδύσσειάς» μου…
-Γράφετε βιβλία, υποστηρίζετε τα δικαιώματα των ζώων και τα προωθείτε. Πολλοί μοντέρνοι φιλόσοφοι έχουν πολλές ενστάσεις στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων. Υποστηρίζουν ότι η έννοια του «δικαιώματος» είναι αποδεκτή μόνο για τους ανθρώπους, ότι μόνο αυτοί έχουν δικαιώματα και ότι η έννοια του «δικαιώματος» δεν αποτελεί μέρος της φύσης, αλλά έχει ανακαλυφθεί από τον άνθρωπο. Ποια είναι η άποψή σας για αυτό;
-Όταν με ρωτούν περί της αντίληψης για τα δικαιώματα και εάν τα δικαιώματα είναι περιορισμένα μόνο για τους ανθρώπους εξηγώ ότι όντως μόνο οι άνθρωποι, μόνο εμείς από όλα τα είδη μπορούμε να αντιληφθούμε και να κατανοήσουμε τι ακριβώς είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι γάτες, οι σκύλοι, οι βάτραχοι ή τα δελφίνια δεν κατανοούν τι είναι τα δικαιώματα. Είναι λοιπόν σίγουρο ότι οι άνθρωποι κατέχουν σε αυτό το ζήτημα μια θέση μοναδική.

Το γεγονός όμως ότι είμαστε οι μοναδικοί που κατανοούμε κάτι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είμαστε και οι μοναδικοί που το έχουμε. Από ότι ξέρω είμαστε το μοναδικό είδος που κάποια μέλη του ξέρουν από φυσιολογία, γεωλογία, ή αστρονομία.

Φωτό:Wikimedia Αλλά στο ζήτημα της φυσιολογίας για παράδειγμα δεν λέμε ότι επειδή το ανθρώπινο είδος είναι το μόνο που ξέρει από φυσιολογία τα άλλα ζώα δεν έχουν φυσιολογία…Δεν υποστηρίζουμε μια τέτοια άποψη. Και τα υπόλοιπα ζώα διαθέτουν κεντρικό νευρικό σύστημα, έχουν εγκέφαλο, καρδιά, νεύρα, όργανα, διαθέτουν αισθητήρες, έχουν αισθήσεις…

Το ότι κατανοούμε λοιπόν κάτι δεν περικλείει και το δεδομένο ότι επειδή το κατανοούμε το κατέχουμε μόνο εμείς. Και τα ίδια ψέματα ισχύουν και για την περίπτωση των δικαιωμάτων.
-Παρά το γεγονός ότι υπάρχει μία, έστω και με αργούς ρυθμούς, αυξημένη ευαισθητοποίηση, όσον αφορά το ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων, από όλο και περισσότερους ανθρώπους τα τελευταία χρόνια, οι συνθήκες διαβίωσής τους επιδεινώνονται. Ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι για αυτή την επιδείνωση;
Στη χώρα μου σκοτώνονται ένα εκατομμύριο ζώα την ώρα, κάθε μέρα, επί 365 ημέρες το χρόνο. Και διερωτόμαστε γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο…. Είναι το χρήμα, τα συμφέροντα από τη μία πλευρά.
Αν είσαι δηλαδή κατασκευαστής επιδιώκεις να αυξήσεις την παραγωγή, να μεγιστοποιήσεις τα κέρδη και την παραγωγή των προϊόντων ξοδεύοντας όσο το δυνατόν λιγότερο. Και όσον αφορά τα ζώα, όταν θέλεις να μεγιστοποιήσεις την παραγωγή με το μικρότερο δυνατό κόστος μειώνεις τις επενδύσεις αναγκάζοντάς τα να ζουν σε όλο και αποπνικτικότερες συνθήκες και όλο και μικρότερους χώρους… Μειώνεις την έκταση των κλουβιών…Όπως γίνεται για παράδειγμα με τις κότες. Δεν τους έχουν ένα κλουβί στο οποίο να μπορούν να κινηθούν…ξεχάστε το. Το ζήτημα είναι να έχουν κλουβιά στο μέγεθος μιας εφημερίδας, μιας καθημερινής εφημερίδας. Και σε αυτό το χώρο θα ζουν για έναν χρόνο 7 ή 8 κότες… σε συνθήκες δηλαδή στις οποίες δεν μπορούν να κινηθούν, δεν μπορούν να ανοίξουν τα φτερά τους, δεν μπορούν να κάνουν τίποτα φυσιολογικό. Μετά από όλα αυτά τις σκοτώνουν, τις σφαγιάζουν προκειμένου να τις κάνουν κοτόσουπα…

Ο λόγος λοιπόν για τον οποίο επιδεινώνονται οι συνθήκες διαβίωσης των ζώων είναι επειδή η ζήτηση για κρέας είναι πολύ μεγάλη και ότι οι παραγωγοί μειώνουν το κόστος (τις επενδύσεις), μειώνουν το χώρο, κάνοντάς τους τη ζωή, που προορίζονται προς ανθρώπινη κατανάλωση, όλο και πιο δυστυχισμένη…


-Πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν να υποβαθμίσουν το ζήτημα απευθύνουν πολύ συχνά την εξής ερώτηση προς τους υπέρμαχους των δικαιωμάτων των ζώων: Υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι που πεινούν, τόσοι πολλοί που βασανίζονται από ολοκληρωτικά καθεστώτα ανά την υφήλιο. Υπάρχουν τεράστια προβλήματα όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και εσείς υπερασπίζεστε τα δικαιώματα των ζώων; Ποια είναι η άποψή σας, τι απαντάτε σε αυτή την πολύ κοινή ερώτηση;
-Οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων συχνά αντιμετωπίζουν την κατηγορία ότι υπάρχουν σημαντικότερα πράγματα με τα οποία πρέπει να ασχοληθούμε. Όλα αυτά τα ανθρώπινα προβλήματα που αφορούν την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ολοκληρωτικά καθεστώτα για παράδειγμα ή τα παιδιά που πεθαίνουν εξαιτίας του Aids στην Αφρική και ούτω καθεξής.

Υπάρχουν δύο αξιοσημείωτα σχετικά δεδομένα τα οποία σκέφτομαι όταν τα ακούω αυτά: το πρώτο είναι ότι σχεδόν πάντα, οι άνθρωποι οι οποίοι εγείρουν αυτές τις ενστάσεις δεν κάνουν απολύτως τίποτα για τα προβλήματα των ανθρώπων. Δε θυσιάζουν τίποτα από την ποιότητα ζωής τους, δεν προσφέρουν καθόλου από τον χρόνο τους ή δεν κάνουν δωρεές προς αυτούς που προσπαθούν για παράδειγμα να βοηθήσουν παιδιά ή θύματα ολοκληρωτικών καθεστώτων. Στον ελεύθερό τους χρόνο αυτοί οι άνθρωποι παίζουν γκολφ, ποδόσφαιρό ή πάνε για ιστιοπλοΐα. Δεν κάνουν τίποτα για να βοηθήσουν τους ανθρώπους στους οποίους αναφέρονται. Το βρίσκω σίγουρα υποκριτικό λοιπόν όταν ακούω αυτές τις συνήθεις ενστάσεις.
Η απάντηση για την επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των ζώων είναι το χρήμα. Τα ζώα δεν μπορούν να μιλήσουν, δεν μπορούν να διαδηλώσουν και δεν μπορούν να ψηφίσουν, εκλέγοντας τους πολιτικούς τους αντιπροσώπους, είναι παντελώς αδύναμα όσον αφορά στην αντιπροσώπευση και στην ανάδειξη των συμφερόντων τους, με εξαίρεση κάποιους ανθρώπους που προωθούν αυτά τα συμφέροντα για λογαριασμό τους. Αλλά επειδή δεν μπορούν να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους 50 δισεκατομμύρια ζώα σφαγιάζονται κάθε χρόνο παγκοσμίως δεν υπολογίζονται… Μιλάμε για 50 δισεκατομμύρια…

Φωτό:Wikimedia Το δεύτερο είναι ότι η πρόθεση δεν έχει να κάνει με το ένα ή το άλλο. Δεν λες δηλαδή, θα βοηθήσω τα παιδιά που έχουν aids στην Αφρική ή θα βοηθήσω τα ζώα, ή θα κάνω κάτι για τα θύματα των καθεστώτων ή κάτι άλλο μεμονωμένο… Μπορείς να τα κάνεις μαζί.
Μπορείς να σταματήσεις να φοράς ρούχα από το δέρμα ή τα φτερά των ζώων, ρούχα από τη σάρκα τους ή να χρησιμοποιείς καλλυντικά που έχουν δοκιμαστεί προηγουμένως σε ζώα, να σταματήσεις να τρως το σκοτωμένο σάπιο κρέας τους και ταυτόχρονα μπορείς να βοηθάς τα παιδιά στην Αφρική ή τα θύματα των καθεστώτων. Δεν αποκλείει το ένα το άλλο.
-Πως πιστεύετε ότι μπορούμε να προωθήσουμε την νομική προστασία των ζώων. Ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για την προώθηση των δικαιωμάτων των ζώων νομικά;
-Όταν έχουμε να κάνουμε με τα δικαιώματα των ζώων σε νομικό επίπεδο, με την επιβολή νομοθεσίας δηλαδή η οποία θα προστατεύει τα ζώα, το ζήτημα πάντα είναι δύσκολο, αποτελεί πάντα μία πρόκληση επειδή δεν έχουμε χρήματα. Δεν έχουμε ανάλογη οικονομική δυνατότητα με αυτή που έχει η βιομηχανία κρέατος, ή η αγροτική βιομηχανία ή το λόμπι των κυνηγών. Και ξέρετε στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει ένα ρητό που λέει «αυτός που πληρώνει τον αυλό παραγγέλνει και τον ρυθμό»… Αν πληρώσεις τον οργανοπαίκτη μπορείς να του πεις τι ρυθμό θα παίξει στον αυλό, μπορείς να του πεις «παίξε αυτό το τραγούδι…» Και η πολιτική είναι έτσι. Αυτοί που έχουν τα χρήματα μπορούν να πουν στους πολιτικούς πως θα ψηφίσουν στις εν λόγω ψηφοφορίες για τα νομοσχέδια. Αυτό είναι και το πλέον δύσκολο για τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων, ότι δεν έχουμε τα χρήματα, όταν πρόκειται για παρόμοια νομοσχέδια που πρέπει να ψηφιστούν.
-Αυτοί λοιπόν παίζουν την μουσική…
-Ναι, αλλά παρά το γεγονός ότι δεν έχουμε χρήματα, μπορούμε να σχηματίσουμε συνασπισμούς με μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και κινήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και να μετατραπούμε σε ένα σημαντικό εκλογικό σώμα. Και έτσι να αποφασίζουμε ποιος θα κερδίζει ή θα χάνει τις εκλογές. Όχι ο καθένας μας χωριστά, αλλά μέσω της δημιουργίας συνασπισμών. Όταν σχηματιστούν αυτοί οι συνασπισμοί και ψηφιστούν άνθρωποι θετικά διακείμενοι στο ζήτημα, τότε θα περάσουν ίσως και οι κατάλληλες νομοθεσίες για τα δικαιώματα των ζώων. Αλλά μόνο τότε, όχι πριν από αυτό…Μόνο τότε.
-Χωρίζετε τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες, τους Νταβίντσιανς, τους Νταμάσκανς και τους Μάντλερς. Θα μπορούσατε να μας πείτε κάποια πράγματα για αυτές;
-Διαφορετικοί άνθρωποι μεταξύ τους γίνονται υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων για διαφορετικούς λόγους ο καθένας. Νομίζω πως μερικοί άνθρωποι γεννιούνται έτσι. Μόλις καταλάβουν για παράδειγμα από πού προέρχεται το αρνίσιο ή το χοιρινό κρέας λέει «όχι, τα ζώα είναι φίλοι μου και εγώ δεν τρώω τους φίλους μου». Δεν χρειάζεται να συζητήσεις, να κάτσεις να τους πείσεις, ή οτιδήποτε παρόμοιο. Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι ήταν έτσι. Κατάλαβε από νεαρή ηλικία τι είναι το κρέας των ζώων και σταμάτησε να το τρώει, απλά σταμάτησε. Νομίζω ότι δεν θα ήταν και ιδιαίτερα καλή στιγμή για την οικογένειά του όταν πήρε αυτή την απόφαση. Κάποιοι άνθρωποι λοιπόν σαν τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι γεννήθηκαν έτσι.
Στη συνέχεια υπάρχουν αυτοί που βίωσαν μια δραματική εμπειρία τον Σαύλο στον δρόμο του για τη Δαμασκό, όπου σύμφωνα με την ιστορία ο Θεός του απευθύνθηκε από τους ουρανούς ρωτώντας τον «Γιατί με κυνηγάς;»…Και με βάση αυτή την εμπειρία ο Σαύλος έγινε ο Απόστολος Παύλος. Ο σημαντικότερος διώκτης του Ιησού μετετράπη στον κυριότερο Απόστολό του. Σε μια στιγμή…
Και τέλος υπάρχουν και αυτοί που γίνονται υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων όχι επειδή έχουν μια εμπειρία αντίστοιχη με αυτή του Σαύλου στο δρόμο του για τη Δαμασκό, αλλά επειδή διάβασαν κάτι, είδαν κάτι ή συζήτησαν σχετικά. Η πορεία τους μοιάζει με αυτή του νερού που βράζει, κινούνται αργά, σιγά-σιγά και όπως το νερό που ξεχειλίζει κάποια στιγμή αντιλαμβάνονται και λένε «Ω, Θεέ μου τα ζώα δεν είναι για να φοράω ρούχα από αυτά, για να με διασκεδάζουν, για να τα ανταγωνίζομαι, να τα σκοτώνω, ή να τα χρησιμοποιώ σε πειράματα ή για να τρώω από αυτά». Είναι λοιπόν διαφορετικοί άνθρωποι. Οι Μάντλερ είναι αυτοί που για καιρό είναι μπερδεμένοι και καταλαβαίνουν σιγά-σιγά αλλά κάποια στιγμή…το νερό βράζει. Και όταν φτάσουν στο τέλος του ταξιδιού λένε «να τι είναι τελικά τα ζώα», εννοώντας βέβαια κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που νόμιζαν.
-Πιστεύετε ότι αποτελούν την πλειοψηφία;
-Από όσους ανθρώπους έχω γνωρίσει όλα αυτά τα χρόνια στο κίνημα υπέρ των δικαιωμάτων των ζώων νομίζω ναι, η πλειοψηφία ανήκει στους Μάντλερ. Δεν έχουν γεννηθεί με την ευαισθησία με την οποία έχουν γεννηθεί οι Νταβίντσιανς, ούτε βίωσαν κάποια εμπειρία η οποία να τους αλλάξει γνώμη, όπως ο Σαυλός στο δρόμο για τη Δαμασκό. Απλώς συνεχίζουν μπερδεμένοι.
-Δεν είναι δύσκολο να είναι κάποιος Νταβίντσιαν ή Νταμάσκαν σε αστικό περιβάλλον; Να ζει σε μία πόλη και να ανήκει σε μία από αυτές τις κατηγορίες;
-Να ζει στην πόλη…ναι…Οι περισσότεροι από εμάς ζούμε στις πόλεις. Και εκτός από τα ζώα που έχουμε για παρέα, ή αυτά που τριγυρνούν στον δρόμο, τα περισσότερα ζώα είναι αόρατα. Δεν υπάρχουν, δεν τα βλέπουμε.
Είμαι σίγουρος ότι εδώ κοντά θα υπάρχει κάποιο σφαγείο. Έτσι εκτιμώ, αναλογιζόμενος ότι δεν υπάρχει σημείο στον πλανήτη που να μην έχει κοντά του σφαγείο. Αλλά οι άνθρωποι, ένας συνηθισμένος άνθρωπος δεν γνωρίζει που βρίσκεται, τι συμβαίνει εκεί… Επίσης κοντά θα υπάρχουν και εργαστήρια, όπου τα ζώα χρησιμοποιούνται σε διάφορες έρευνες. Κάθε μέρα ζώα ακρωτηριάζονται, άλλα τυφλώνονται, δοκιμάζονται σε πειράματα στα οποία παίρνουν ηρωίνη ή καπνό τα ζεματίζουν και τα καίνε. Καθημερινά, όχι μακριά από εδώ που βρισκόμαστε, όχι μακριά από οποιοδήποτε σημείο στον κόσμο. Αλλά είναι κάτι αόρατο, οι άνθρωποι δεν ξέρουν ότι συμβαίνει.
Πιστεύω λοιπόν ότι όντως, το να ζεις σε πόλη, είναι…σαν να ζεις σχεδόν σε άλλο πλανήτη, όσον αφορά στην κατάσταση των ζώων…

-Πως πιστεύετε ότι μπορούμε να γίνουμε όλο και πιο συνειδητοποιημένοι όσον αφορά στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων; Πώς μπορούμε να πείσουμε τον κόσμο για τα δικαιώματα των ζώων;
-Όταν μιλάω με ακτιβιστές για το τι θα κάνουμε, για το τι πρέπει να κάνουμε, ξέρουμε ότι υπάρχουν πολλά διαφορετικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε. Συνήθως λέω ότι τα τρία σημαντικότερα πράγματα που πρέπει ένας ακτιβιστής να κάνει είναι να εκπαιδεύει, να εκπαιδεύει και…να εκπαιδεύει...
Οι άνθρωποι που ζουν στις πόλεις και δε βλέπουν τι συμβαίνει στα ζώα μέσα στα εργαστήρια, τα τσίρκο ή τις φάρμες αυτό ακριβώς που τους εμποδίζει από το να μην κάνουν τίποτα, είναι η έλλειψη γνώσης. Έτσι θεωρώ ότι η πρώτη μας υποχρέωση είναι να διδάξουμε, να γνωστοποιήσουμε τι συμβαίνει. Πως μπορείς να το κάνεις αυτό; Υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι. Για παράδειγμα το πρόγραμμα το οποίο φτιάχνει η οργάνωσή σας εδώ, η δουλειά η οποία μπορεί να γίνει μέσω του διαδικτύου όπου μπορούν να έρθουν στο φως οι συνθήκες στις οποίες ζουν τα ζώα, μέσω φυλλαδίων και ούτω καθεξής. Αλλά κατά τη γνώμη μου το πιο σημαντικό σκέλος αυτής της διαδικασίας είναι να μην γίνει ο ίδιος ο ακτιβιστής μέρος του προβλήματος…

Υπάρχουν δύο πράγματα που πρέπει να θυμάστε: το πρώτο είναι ότι οι άνθρωποι δεν πρόκειται να σε ακούσουν όταν τους επιτίθεσαι. Όταν προσπαθείς να εκπαιδεύσεις ένα άτομο και το ταπεινώνεις, του φωνάζεις ότι δεν είναι πολιτισμένος, πόσο φριχτός είναι…Όχι δεν μπορείς με τίποτα να ξεκινήσεις έτσι. Με αυτό τον τρόπο σπρώχνεις αυτό το άτομο προς τα πίσω, προς την σπηλιά της άγνοιας και του σκότους. Καθιστάς δυσκολότερη δηλαδή την προσέγγιση αυτού του ατόμου. Και το δεύτερο σημαντικό όσον αφορά στον ακτιβισμό είναι ότι το τελευταίο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να του δώσουμε άλλη μία αιτία για να μην ενδιαφέρεται για τα ζώα. Κάτι τέτοιο θα καταφέρουμε μέσω μίας ασεβούς συμπεριφοράς. Θα φύγουν…Όχι γιατί δεν έμαθαν τι συμβαίνει στα ζώα αλλά επειδή ήμασταν επιθετικοί. Το απλό μήνυμα που έχω να μεταφέρω είναι ότι πρέπει να αγαπάμε τους άλλους ανθρώπους στο κίνημα (υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ζώων) και όχι να τους μισούμε. Όσο περισσότερος θυμός και μίσος βγαίνει από μέσα μας…τόσο χειρότερα είναι τα πράγματα για τα ζώα.
Είναι πολύ εύκολο για κάποιον υπερασπιστή των δικαιωμάτων των ζώων να κατηγορήσει έναν άλλο άνθρωπο για την κατάσταση των ζώων. Πολύ εύκολο πραγματικά. Μπορεί να του έχει γίνει συνήθεια, σχεδόν επάγγελμα…Αλλά είναι άδικο για τους υπόλοιπους. Γιατί μην ξεχνάτε ότι προωθούμε τη λογική της μη βίας σε ζώα και ανθρώπους και εάν η δική μας συμπεριφορά είναι απρεπής ως προς τις επιδιώξεις μας τότε εμείς είμαστε τελικά και οι υπεύθυνοι για αυτό που συμβαίνει στα ζώα.


-Πολλοί ακτιβιστές δηλαδή είναι επιθετικοί;
-Δε θέλω να δημιουργήσω την εντύπωση ότι όλοι ή η πλειοψηφία των ανθρώπων που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των ζώων έχουν «πολεμική» διάθεση και είναι επιθετικοί εναντίον όσων δεν συμφωνούν. Αλλά μπορώ να πω ότι ξέρω αρκετούς που δρουν με αυτό τον τρόπο. Είναι κάτι που το κατανοώ… Γιατί οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων ενδιαφέρονται πάρα πολύ, σε βάθος και πολύ συμπονετικά για την απαίσια, την πραγματικά απαίσια συμπεριφορά και κακομεταχείριση την οποία υφίστανται τα ζώα. Τα οποία δεν έχουν φωνή, δεν έχουν δύναμη, δεν έχουν υποστηρικτές σε εκλογικό επίπεδο… Είναι αθώα θύματα της ανθρώπινης βδελυγμίας άγνοιας, απληστίας…πραγμάτων απαίσιων. Έτσι είναι απόλυτα φυσιολογικό να είναι θυμωμένοι με άλλους ανθρώπους. Αλλά κάτι τέτοιο δε θα βοηθήσει τα ζώα, δε θα τα βοηθήσει. Και σίγουρα θα επιδεινώσει την κατάσταση.

-Αναφερθήκατε πριν στο λόμπι των κυνηγών στις ΗΠΑ. Ποια είναι η άποψή σας για το κυνήγι;
Το πρώτο είναι να κάνουμε την ερώτηση αν τα πειράματα βασίζονται στο λεγόμενο ζώο ως πρότυπο, στη χρησιμοποίηση του ζώου ως πρότυπο για το τι μπορεί να συμβεί στους ανθρώπους. Είναι αυτός ο καλύτερος τρόπος στην προσπάθεια να σώσουμε ανθρώπινες ζωές και να προάγουμε την υγεία; Νομίζω, η ξεκάθαρη απάντηση είναι όχι. Πρόκειται για κάτι που ο καθένας ξεχωριστά πρέπει να πετύχει αν εξετάσει το ζήτημα, αν διαβάσει κάποια πράγματα.
Απλά, ας εξετάσουμε τη χρήση των φαρμάκων, των θεραπευτικών φαρμάκων για διάφορες ανθρώπινες ασθένειες. Όλα αυτά τα φάρμακα έχουν δοκιμαστεί σε ζώα. Είναι υποχρεωτικό από το νόμο. Δεν υπάρχει νόμιμο φάρμακο στην αγορά που να μην έχει δοκιμαστεί σε ζώο. Και τότε ρωτάς «και τι συμβαίνει όταν κάνεις φαρμακευτικά πειράματα σε ζώα; Δεν έχει να κάνει με τα δικαιώματα των ζώων…τι συμβαίνει»;
Όσο περισσότερο έχεις ασχοληθεί με το ζήτημα τόσο περισσότερο κατανοείς ότι η χρησιμοποίηση των ζώων ως πρότυπο στα πειράματα δεν προβλέπει καθόλου σωστά τι θα συμβεί όταν ένας άνθρωπος πάρει το δοκιμασμένο σε ζώα φάρμακο. Έχουμε μια εκτεταμένη εξέλιξη στη φαρμακευτική με τη χρησιμοποίηση ζώων. Και στη συνέχεια εισερχόμαστε στη λεγόμενη πρώτη φάση με τη δοκιμή του φαρμάκου στον άνθρωπο.
Ξέρω ότι θα δυσκολευτείτε να το πιστέψετε, αλλά ένα ποσοστό 95% των φαρμάκων που έχουν δοκιμαστεί σε ζώα, άρα έχει αποδειχτεί ότι διαθέτουν θεραπευτικές ιδιότητες και δεν είναι τοξικά, δηλαδή κάνουν έχουν περισσότερες θετικές ιδιότητες από ότι αρνητικές, το 95% λοιπόν, όταν έχουν δοθεί σε μικρή ποσότητα σε ανθρώπους, έχουν αποδειχτεί τοξικά! Έχουν αποδειχτεί τοξικά. Και ποιος ξέρει τι επιπτώσεις μπορεί να έχει κάτι τέτοιο, μπορεί να σε τυφλώσει, να σε παραλύσει, να πεθάνεις… Μπορεί να πάθεις πολύ άσχημα πράγματα ακόμα και από φάρμακα δηλαδή που είχαν αποδειχθεί ασφαλή…

Στη συνέχεια το υπόλοιπο 5% των μη τοξικών φαρμάκων της πρώτης φάσης το δίνουμε στους ανθρώπους, αυτή είναι η δεύτερη φάση. Τι συμβαίνει με αυτούς; Τα τέσσερα στα πέντε φάρμακα αποτυγχάνουν… αποδεικνύονται τοξικά. Το 99% των φαρμάκων λοιπόν αποδεικνύονται τοξικά και μπορεί να σκοτώσουν, να τυφλώσουν να σε αφήσουν χωρίς κάποιο άκρο, να προκαλέσουν προβλήματα στην καρδιά, στο συκώτι, στα νεφρά. Δεν πρόκειται λοιπόν για καλά σημάδια. Δε βελτιώνεται η υγεία και δεν πετυχαίνουμε μακροζωία μέσω των πειραμάτων αυτών. Είναι ψεύτικο, είναι υποκρισία.

Έτσι έρχεται φυσιολογικά η ερώτηση… Γιατί τότε συνεχίζουμε να διεξάγουμε πειράματα; Χρήματα!
Το λόμπι των κυνηγών στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πανίσχυρο, έχει σχέσεις και με την National Rifle Association (Εθνική Ένωση Όπλων) η οποία αποτελεί μια πανίσχυρη πολιτική δύναμη στην Αμερική. Αν βρίσκεσαι σε κάποιο πρόγραμμα ή κάποιο στόχο που αντιτίθεται στην Εθνική Ένωση Όπλων είσαι πραγματικά μπλεγμένος. Ακόμα και στις τελευταίες εκλογές στις οποίες εξελέγη ο Μπαράκ Ομπάμα, στην προεκλογική περίοδο ήταν προσεκτικός, δεν βγήκε να πει «δεν μπορείτε να κυνηγάτε». Τους είπε «δεν θα παρέμβω στο δικαίωμά σας να οπλοφορείτε». Είναι πραγματικά πολύ ισχυροί.

Αλλά το κυνήγι αυτό καθεαυτό είναι πολύ περίεργη υπόθεση. Παρουσιάζεται στην κοινή γνώμη ως μία πράξη καλή, επειδή τα είδη υπερπολλαπλασιάζονται και δήθεν κάνουμε χάρη σε αυτά και στο περιβάλλον σκοτώνοντάς τα. Αλλά στην πραγματικότητα οι κυνηγοί δε σκοτώνουν απλώς κάποια αντιπροσωπευτικά δείγματα, θέλουν για παράδειγμα να σκοτώσουν το ελάφι με τα μεγαλύτερα κέρατα, ξέρετε θέλουν να αποδείξουν τον αντρισμό τους σκοτώνοντας κάποιο μεγάλο ζώο… Αν ρίξετε μια ματιά στα περιοδικά τους μπορείτε να δείτε όλους αυτούς τους κυνηγούς με την ευχαρίστηση χαραγμένη στο πρόσωπό τους επειδή σκότωσαν αυτά τα ζώα με τα μεγάλα κέρατα. Δε σκοτώνουν κάποιο κουτσό ζώο, ή κάποιο αδύναμο ή ίσως κάποιο από αυτά που πεθαίνουν το χειμώνα. Δεν κάνουν καμία χάρη στα ζώα. Πάντα πίστευα τελικά ότι αυτοί οι άνθρωποι που σκοτώνουν ζώα το έκαναν επειδή ήταν ανίκανοι σεξουαλικά…
Βασικά είμαι σίγουρος για αυτό…


-Δίνετε πάντα έμφαση στην σκέψη και στην έννοια του δικαιώματος. Θα ήθελα να επιστρέψω λίγο στις αρχικές μας ερωτήσεις και να ζητήσω να μας πείτε την άποψή σας για τα πειράματα που χρησιμοποιούν ζώα…
-Είναι ενδιαφέρον για τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων «να οδηγήσουν το τρένο» από το ένα στο άλλο ζήτημα… Ας πάρουμε για παράδειγμα τη γούνα. Την περίπτωση που κάποιος φοράει γούνα και τον ρωτάμε σχετικά… Τα ζώα συγκεντρώνονται σε ειδικές φάρμες, πράγμα που συνεπάγεται ότι τα κλείνουν σε κλουβιά σε άθλιες συνθήκες. Πως το δικαιολογείς αυτό; Αν κάτσεις και το αναλογιστείς για αυτούς τους ανθρώπους είναι εμφανής η δυσκολία να δικαιολογήσουν την καταδίκη αυτών των ζώων, από τα οποία φτιάχνεται η γούνα, στη μιζέρια για όλη τους τη ζωή προκειμένου κάποιος να φορέσει ένα μοδάτο ρούχο.

Είναι μια περίπτωση ανάλογη με την κρεατοφαγία. Δεν είναι ανάγκη να τρως κρέας. Στην πραγματικότητα δεν είναι και υγιεινό. Οι άνθρωποι όμως συνηθίζουν να το τρώνε.
Αλλά όταν εισερχόμαστε στον τομέα της έρευνας, στο ζήτημα των ερευνών στις οποίες χρησιμοποιούνται ζώα λέμε «μισό λεπτό…εδώ μιλάμε για κάτι πραγματικά σημαντικό, μιλάμε για σώσιμο ζωών». Δεν αφορά σε θέματα μόδας, κρεατοφαγίας… Μιλάμε για σώσιμο ζωών.
Εδώ υπάρχουν δύο τουλάχιστον αξιοσημείωτα.

-Και πάλι τα χρήματα…
-Είναι τα χρήματα. Γιατί οι αγρότες και οι βιομηχανίες έχουν επενδύσει τεράστια ποσά στην έρευνα που διεξάγεται με πειράματα στα οποία χρησιμοποιούνται ζώα. Και αν αύριο τους έλεγες ότι «απαγορεύονται από εδώ και στο εξής» τα πειράματα στα ζώα και τα σταματούσαν, θα έχαναν πραγματικά τεράστια ποσά, αμέτρητα.Δεν είναι η ανθρώπινη υγεία που οδηγεί στην πειραματική χειρουργική σε ζωντανά πειραματόζωα, είναι τα χρήματα.


-Πιστεύετε ότι η θεωρία για τα δικαιώματα των ζώων επεκτείνεται ως έννοια και στους φυσικούς και ορυκτούς πόρους; Έχουν δηλαδή και αυτοί τα ίδια δικαιώματα, πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα;
-Τα φυτά και τα ορυκτά…

-Ναι…
-Όταν σκεφτόμαστε τα βασικά δικαιώματα που έχουμε ως άνθρωποι, θεωρώ ότι πάνω από όλα είναι τρία, το δικαίωμά μας στην ελευθερία, το δικαίωμα στη σωματική υπόσταση και το δικαίωμά μας στην ζωή. Αυτά νομίζω είναι τα πρωτεύοντα δικαιώματά μας. Και όταν το αναλογίζεσαι υπό το πρίσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναρωτιέσαι τι κάνει τους ανθρώπους να βρίσκουν νόημα σε αυτά τα δικαιώματα, την υπόσταση, τη ζωή και την ελευθερία. Είναι νομίζω η ιδέα ότι όχι μόνο ανήκουμε σε αυτό τον κόσμο αλλά ότι έχουμε και επίγνωσή του… Επίγνωση του τι μας συμβαίνει. Και το τι μας συμβαίνει μας ενδιαφέρει πολύ γιατί διαφοροποιεί την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής μας. Είμαστε κάποιοι και όχι κάτι. Έχουμε βιογραφία και όχι βιολογία. Είμαστε, κατά μία έκφραση που χρησιμοποιώ και στα γραπτά μου, υποκείμενα της ζωής. Δεν είμαστε απλά ζωντανοί δηλαδή, υπάρχει κάποιος πίσω από την ζωή αυτή, ο οποίος είμαστε εμείς και η ζωή μας έτσι εκτυλίσσεται.
Φωτό: Κολοκυθά Δήμητρα.
Πατήστε στην εικόνα για μεγέθυνση.
Έτσι τα δικαιώματά μας στην ελευθερία, τη σωματική υπόσταση και τη ζωή γίνονται κατανοητά μέσω της κατανόησης του ποιοι είμαστε σε αυτό τον κόσμο.

Και σκέφτομαι τα ζώα που εκτρέφονται για να μετατραπούν σε τρόφιμα, αυτά που μετατρέπονται σε ενδύματα, που χρησιμοποιούνται για διασκέδαση, ή χρησιμεύουν σαν εργαλεία όπως για παράδειγμα στην επιστήμη και λέω «ξέρεις, τα ζώα είναι σαν κι εμάς!»… Είναι κάποια και όχι κάτι, έχουν βιογραφία και όχι βιολογία, αποτελούν μέρος του κόσμου, ενδιαφέρονται για αυτόν και για το τι συμβαίνει, ακριβώς επειδή αυτό διαφοροποιεί την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής τους. Είναι τα ίδια με εμάς, δεν υπάρχουν διαφορές.

Και για τα ορυκτά, τους βράχους, το μάρμαρο, το χαλαζία. Δεν υπάρχει υποκείμενο εκεί, δεν υπάρχει κανένας εκεί να εκτυλίσσεται η ζωή του. Για τα φυτά σκέφτομαι «υπάρχει κανείς εκεί»; στον πυρήνα του καλαμποκιού ή στο «κεφάλι» του κριθαριού. Δε νομίζω τελικά ότι ισχύει, δεν είναι νομίζω υποκείμενα της ζωής, δεν υπάρχει ζωή πίσω από τα φυτά.


-Έχουμε ακούσει πάρα πολλά περί περιβαλλοντικής ηθικής; Συμφωνείτε με αυτό τον όρο ή πιστεύετε ότι είναι ανεπαρκής;
-Οι άνθρωποι οι οποίοι εργάζονται για την προστασία του περιβάλλοντος και οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων συχνά έχουν να αντιμετωπίσουν τα ίδια ζητήματα, να υπερασπιστούν τα ίδια συμφέροντα. Για παράδειγμα αυτοί που προσπαθούν να προστατεύσουν τα δάση, τα οποία εξαφανίζονται σε ολόκληρο τον κόσμο, έχουν ίσως κατανοήσει ότι είναι η οικολογία αυτού του δικτύου ζωής αυτής της κοινότητας της ζωής, η οποία είναι σημαντικό να διατηρηθεί. Αυτή η σκέψη λοιπόν προέρχεται από αυτό. Οι άνθρωποι λοιπόν που μάχονται υπέρ των δικαιωμάτων των ζώων, επειδή εστιάζουν σε αυτά, θα σκεφτούν κάπως διαφορετικά. Θα υποστηρίξουν δηλαδή ότι ο λόγος που πρέπει να διατηρήσουμε τα δάση είναι ότι αυτή η διατήρηση θα προστατεύσει τελικά την κοινότητα μέσα στην οποία τα ζώα θα μπορέσουν να επιβιώσουν, να αναπαραχθούν και να έχουν μια κανονική ζωή. Ο στόχος δηλαδή είναι λίγο διαφορετικός. Οι περιβαλλοντολόγοι θα σταθούν σε ολόκληρο το οικοσύστημα, ενώ οι υπερασπιστές των ζώων στα ζώα, αλλά τελικά δουλεύουν για τον ίδιο σκοπό, τη διάσωση των δασών, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Το σημαντικότερο πιστεύω είναι πέρα από τις διαφορές μας να δώσουμε έμφαση σε αυτή την κοινή πορεία και τους κοινούς στόχους.

Κάτι τέτοιο θα είναι πολύ σημαντικό στο πολιτικό πεδίο και πάλι επειδή οι περιβαλλοντολόγοι από μόνοι τους αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι. Το ίδιο ισχύει και για τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων. Μαζί αποτελούν δύο σημαντικά κομμάτια. Εννοώ ότι θα πρέπει να σχηματίσεις ένα συνασπισμό για να επιτύχεις το στόχο σου, να σώσεις τα δάση, για παράδειγμα… απλά αναφέρω αυτό ως παράδειγμα…


-Πιστεύετε ότι υπάρχει διαμάχη μεταξύ αυτών των διαφορών, εντός όσων εντάσσονται στην «περιβαλλοντική ηθική»; Για παράδειγμα κάποιοι οικολόγοι λένε διαφορετικά πράγματα με τους υπερασπιστές των ζώων ευρισκόμενοι σε σύγκρουση μαζί τους…Σας ρωτάω επειδή στην Ελλάδα παρατηρούνται μεγάλες διαφορές μεταξύ των μερών που έχουν τον ίδιο αυτό στόχο…
-Παρά το γεγονός ότι περιβαλλοντολόγοι και υπερασπιστές των ζώων δουλεύουν για τον ίδιο στόχο αλλά για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, υπάρχουν περιπτώσεις που υπάρχει διαμάχη μεταξύ τους. Είναι ξεκάθαρο αυτό. Για παράδειγμα κάποιοι περιβαλλοντολόγοι τάσσονται υπέρ του κυνηγιού στη λογική ότι μέσω αυτού μπορεί να ελεγθεί ο πληθυσμός των ζώων σε ένα δεδομένο οικοσύστημα και στη λογική ότι κάτι τέτοιο θα φέρει ένα είδος ισορροπίας. Αυτό σημαίνει ότι λένε «πήγαινε και πάρε την καραμπίνα σου ή το τόξο σου, σκότωσε ένα ζώο, αυτό είναι το σωστό! Έκανες το σωστό κάνοντας κάτι τέτοιο» στη λογική ότι προωθείται έτσι η αρμονία, η σταθερότητα και η ισορροπία του οικοσυστήματος. Από την άποψη των υπερασπιστών των ζώων δεν είναι αυτός ο τρόπος αλληλεπίδρασης και ασχολίας με τη φύση. Όντως θα υπάρξουν συγκρούσεις και το κυνήγι αποτελεί ένα από τα πλέον εμφανή παραδείγματα αυτής της διαμάχης περιβαλλοντολόγων και υπερασπιστών των ζώων. Αλλά το πλέον ενδιαφέρον σημείο για εμένα το οποίο παραμένει ανοιχτό μέχρι σήμερα, είναι ότι η συντριπτική πλειοψηφία των περιβαλλοντολόγων είναι κρεατοφάγοι. Και δεν υπάρχει κάτι καταστρεπτικότερο για το περιβάλλον από την παραγωγή κρέατος, όχι μόνο υπό το πρίσμα του φυσικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζουν τα ζώα αλλά και υπό το πρίσμα των μεθόδων που χρησιμοποιούνται στην αγροτική παραγωγή. Θυμηθείτε, 50 δισεκατομμύρια ζώα κάθε χρόνο θανατώνονται σε γαίες και θάλασσες θανατώνονται ανά τον κόσμο. Αυτά τα ζώα πρέπει να μεγαλώσουν κάπου. Και υπάρχει και το πρόβλημα των εκπομπών αερίων μεθανίου από κάποια ζώα…

Και τα αέρια μεθανίου αποτελούν το νούμερο ένα αέριο στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Έχω δειπνήσει πολλές φορές με περιβαλλοντολόγους οι οποίοι ενώ τρώνε ας πούμε μπριζόλα ή κάτι παρόμοιο εκφράζουν τις ανησυχίες τους για το περιβάλλον. Ο πραγματικός περιβαλλοντολόγος είναι τουλάχιστον χορτοφάγος και ίσως και βέγκαν. Ένας πραγματικός περιβαλλοντολόγος. Αλλά δεν μπαίνουν στη λογική αυτής της πρόκλησης. Ο Αλ Γκορ όταν έκανε την παρουσίαση του Inconvenient Truth για το οποίο να υπενθυμίσω ότι κέρδισε βραβείο Όσκαρ δεν ανέφερε εν μέσω όλων των εντυπωσιακών της παρουσίασης, ούτε μία λέξη για τη συνεισφορά των ζώων στην παγκόσμια υπερθέρμανση. Ούτε μια κουβέντα…
-Αναφέρατε τα χρήματα και τον τρόπο με τον οποίο δουλεύει το σύστημα στη βιομηχανία, την πολιτική. Πως θα μπορούσαμε να προωθήσουμε τα δικαιώματα των ζώων και τις περιβαλλοντικές ανάγκες μέσω ενός οικονομικού συστήματος το οποίο ζει με τα συμφέροντα της εκμετάλλευσης του περιβάλλοντος και των ζώων; Πως θα ανταπεξέλθουμε με αυτό το οικονομικό σύστημα και αυτά τα συμφέροντα;
-Δεν είναι εύκολο για τον καθένα μεμονωμένα να προβεί σε επιλογές που θα μεταβάλλουν τη ζωή του, για παράδειγμα λέγοντας «δεν πρόκειται να φοράω δέρμα». Θα ήταν κάτι πολύ σημαντικό αλλά δεν θα μετέβαλλε τίποτα στο σύστημα. Το σύστημα δεν είναι οργανωμένο έτσι ώστε να αλλάζει με την αλλαγή στις συνήθειες ενός μεμονωμένου ατόμου. Αν εγώ δε φοράω ρούχα από δέρμα αυτό δε θα έχει καμία επίδραση και δε θα επιφέρει καμία διαφορά στην παραγωγή δερμάτινων. Το ίδιο ισχύει και εάν δεν έχω την ανάγκη να φάω κοτόπουλο. Αυτό δε θα το σώσει. Το σύστημα δεν είναι έτσι προσαρμοσμένο. Αν για παράδειγμα ο Τομ Ρέιγκαν δεν τρώει κοτόπουλο δε θα πουν «α, αφού είναι έτσι θα παράγουμε ένα κοτόπουλο λιγότερο»… Δε λειτουργεί έτσι το σύστημα. Για να διαφοροποιήσει τα πράγματα η επιλογή μας, αυτή θα πρέπει να γίνει από κοινού με πολλά άλλα άτομα.

Στην προκειμένη περίπτωση όσο περισσότεροι είναι οι άνθρωποι, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η διαφορά. Για αυτό και πιστεύω ότι η μεγαλύτερη πρόκληση για εμάς είναι να διευρύνουμε το κίνημα των υπερασπιστών των ζώων, να αυξήσουμε τον αριθμό τους προκειμένου να επιτύχουμε κάποια αποτελέσματα. Είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουμε μπροστά μας.

Αν αυξηθούν οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων μπορούμε να επιτύχουμε κάποια σημαντική επιρροή στον οικονομικό τομέα, όπως γίνεται αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ για παράδειγμα, με την ανάπτυξη των παραγωγών τροφίμων σόγιας και άλλων τροφίμων από αγροτικές καλλιέργειες, ακριβώς λόγω του αριθμού αυτών που δεν καταναλώνουν πια κρέας ή καταναλώνουν τα συγκεκριμένα τρόφιμα. Υπάρχει λοιπόν διαφοροποίηση στην οικονομία. Αλλά ακόμα και αυτό δεν είναι αρκετό.

Αυτό που χρειάζεται να συμβεί είναι αυτό που λένε οι οικονομολόγοι μια «εσωτερίκευση» στις αλληλεπιδράσεις της παραγωγής, από τα έξω προς τα μέσα.

Έτσι τα λένε αυτοί, όχι εγώ… Αυτό σημαίνει ότι αν για παράδειγμα η βιομηχανία σου συνεισφέρει στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να καταβάλλεις το ανάλογο τίμημα. Εσύ ως βιομήχανος, όχι ο καταναλωτής. Εσύ θα πληρώσεις για αυτό. Και θα καθοριστεί και το ύψος του ποσού που πρέπει να πληρώσεις. Με άλλα λόγια πρέπει να υπάρξει μια φορολόγηση όσων υποβαθμίζουν το περιβάλλον. Πρέπει να πληρώσουν, δεν μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, όπως έκαναν στο παρελθόν. Αυτό αφορά και το ζήτημα των ζώων. Αν θέλετε να συνεχίσετε να το κάνετε αυτό, θα πρέπει να φορολογηθείτε. Αλλά θα μπορούμε να το κάνουμε αυτό, να τους πούμε «πρέπει να πληρώσετε για αυτό που κάνετε», αν είμαστε αρκετοί σε αριθμό, ώστε να εκλέξουμε ανθρώπους οι οποίοι θα μεταφέρουν αυτή την ιδεολογία στο επίπεδο των νομοθετικών σωμάτων.

-Πρόκειται δηλαδή για θέμα πολιτικής επιλογής
-Ναι, βέβαια…

-Και πολιτικού ακτιβισμού;
-Ναι…

-Κάτι ανάλογο δηλαδή με τους Πράσινους στην Ευρώπη;
-Ναι, ένα πολιτικό μοντέλο που θα μπορούσε να κάνει τις ιδέες μας να σημαίνουν κάτι από το να απορρίπτονται, είναι κάτι ανάλογο με τα κόμματα των Πράσινων στην Ευρώπη… Δεν υπάρχει Πράσινο Κόμμα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν υπάρχει άλλη πολιτική φωνή, έχουμε δικομματικό σύστημα. Τα Πράσινα κόμματα όμως στην Ευρώπη είναι κόμματα διορατικά. Θυμάμαι όταν είχα διαβάσει τις θέσεις ενός Πράσινου Κόμματος στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων, οι θέσεις του ήταν εξαιρετικές. Απ΄όσα ξέρω το Κόμμα των Πράσινων στην Ελλάδα έχει ειδικό τμήμα για τα δικαιώματα των ζώων. Δεν ξέρω ακριβώς αν είναι τμήμα ή επιτροπή. Αλλά τα δικαιώματα των ζώων εντάσσονται στα προγράμματα των Πράσινων κομμάτων, είναι μέρος της ιδεολογίας τους, στην Ελλάδα. Αποτελείτε έτσι ένα παράδειγμα για εμάς στις Ηνωμένες Πολιτείες το οποίο πρέπει να ακολουθήσουμε. Σε αυτό το ζήτημα είστε πρωτοπόροι. Είμαστε πάρα πολύ πίσω. Πραγματικά πολύ πίσω. Αλλά είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι ακόμα και στην Αμερική οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων μπορούν να κερδίσουν εκλογικές αναμετρήσεις, μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα στη νίκη και την ήττα.

Στις πιο πρόσφατες εκλογές ο Πρόεδρος Ομπάμα κέρδισε με σχετικά μεγάλη διαφορά έχοντας τεράστια υποστήριξη από τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων. Και έχοντας μόλις λίγες ημέρες στην κυβέρνηση έκανε κάτι που έδειξε την εκτίμησή του για αυτή την στήριξη. Υπέγραψε νόμο, σύμφωνα με τον οποίο, αν ένα ζώο πάει στο σφαγείο και το οποίο είναι κουτσό ή ακρωτηριασμένο, θα πρέπει να υπόκειται σε ευθανασία και όχι να σφαγιάζεται. Μέχρι εκείνη τη στιγμή θεωρούταν απολύτως νόμιμο τα ζώα που είναι κουτσά, αυτά που δεν μπορούσαν να σταθούν στα πόδια τους ή είχαν παρόμοια προβλήματα να σφαγιάζονται προς ανθρώπινη κατανάλωση. Προσπαθούσαμε επί δεκαετίες να το απαγορεύσουμε αυτό. Και ο Ομπάμα, ο Πρόεδρος Ομπάμα με μία απλή υπογραφή «ανταπέδωσε» το χρέος του προς τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων που τον στήριξαν ώστε να φτάσει στη νίκη.
-Ωραία. Νομίζω φτάσαμε στο τέλος. Θα θέλατε να προσθέσετε κάτι ή να προσθέσετε ίσως μια ερώτηση την οποία δεν έκανα; Να αναφέρετε ίσως κάτι το οποίο δεν αναφέρατε και θεωρείτε σημαντικό;
-Νομίζω ότι είναι σημαντικό για τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων να καταλάβουν ότι η υπεράσπιση αυτή είναι μια δια βίου υποχρέωση. Κατά την διάρκεια των 40 αυτών χρόνων στα οποία εγώ και η σύζυγός μου υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα των ζώων, γνωρίσαμε πάρα πολλούς εξαίσιους ανθρώπους και κάτι τέτοιο συνέβη και εδώ, κατά την πρώτη μας επίσκεψη στην Ελλάδα.

Κάποιοι από αυτούς στη διάρκεια των 40 αυτών χρόνων απεβίωσαν…Τους χάσαμε από κοντά μας. Αλλά πολλοί περισσότεροι εγκατέλειψαν το κίνημα. Υπήρχαν πολλοί λόγοι για αυτό: μπορούσε να είναι ένας θάνατος στην οικογένεια, μια εργασιακή αλλαγή, η γέννηση ενός παιδιού, η απώλεια μιας δουλειάς... είχαν τους λόγους τους. Αλλά έφυγαν, δεν είναι πια ενεργοί. Αυτό δε γίνεται, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Αν έχεις δηλαδή ένα κίνημα το οποίο προσπαθεί να προσελκύσει ανθρώπους και χάνει άτομα γρηγορότερα από ότι μπορεί να προσελκύσει, τότε πηγαίνει προς τα πίσω και όχι προς τα εμπρός.
Το πιο σημαντικό πράγμα που έχω να πω σε έναν ακτιβιστή, υπερασπιστή των δικαιωμάτων των ζώων σήμερα είναι ότι πρέπει να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ζώων και αύριο, και την επόμενη, και συνέχεια…
-Σας ευχαριστούμε πολύ.
-Ευχαριστώ κι εγώ.
-Ελπίζω να σας ξαναδούμε στην Ελλάδα. Σας εύχομαι τα καλύτερα.
-Σας ευχαριστώ όλους
20 Αυγούστου 2009,
Ερωτήσεις-μετάφραση: Γιώργος Μαυρουλέας-Άρης Καπαράκης

Προς ένα νέο Διεθνές Δίκαιο

Του Χρηστου Γιανναρα

Πηγή: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (2000)

Το τελευταίο τεύχος της περιοδικής έκδοσης «Δελτίο ΝΑΤΟ» (3/1999 - στα ελληνικά) θα ευχόμουν να διαβαστεί ευρύτατα -αν ήταν δυνατό από κάθε Ελληνα πολίτη. Προσφέρει μιαν αποκαλυπτική καταγραφή των καινούργιων στόχων της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, δηλαδή των όρων και των προοπτικών που επιβάλλει στη ζωή μας η μεταψυχροπολεμική Νέα Τάξη πραγμάτων.
Το τεύχος αρχίζει με άρθρο του υπουργού Εξωτερικών της Ιταλίας Λαμπέρτο Ντίνι, που έχει τίτλο: Αναλαμβάνοντας την ευθύνη για την ασφάλεια στα Βαλκάνια. Διερωτώμενος ο αρθρογράφος για την «ικανότητα» προϋποθέτει ως αυτονόητη την «ανάγκη να γίνει η Ευρωπαϊκή Ενωση ο de facto πολιτικός και οικονομικός κηδεμόνας των Βαλκανίων» (χαρακτηριστική η πρόταξη του επιθέτου «πολιτικός»). Και επειδή μοιάζει αμφίβολο αν είναι ικανή η Ε.Ε. για τέτοιο ρόλο, την ευθύνη αναλαμβάνει το ΝΑΤΟ.
Για να μπορεί «νομότυπα» να ανταποκριθεί στην «αποστολή» του το ΝΑΤΟ, ο κ. Ντίνι υπογραμμίζει την «ανάγκη να προχωρήσουμε σε μεταρρύθμιση (του Οργανισμού) των Ηνωμένων Εθνών», προκειμένου «η Βορειοατλαντική Συμμαχία να δικαιούται να παρεμβαίνει σε καταστάσεις κρίσεων... να ενεργεί άμεσα και ανεξάρτητα από αδικαιολόγητα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας». Ποιος και με ποια κριτήρια θα κρίνει το δικαιολογημένο ή το αδικαιολόγητο των «βέτο» δεν το διευκρινίζει ο κ. Ντίνι - προφανώς το θεωρεί αυτονόητο.
Βεβαιώνει ο επιφανής αρθρογράφος «τον ειδικό χαρακτήρα του ΝΑΤΟ ως κοινότητας αξιών, αξιών που είναι σε θέση να τις επιβάλλει σε άλλους». Τέτοιοι «άλλοι» είναι, για παράδειγμα, οι Ρώσοι και οι Σέρβοι, που «είναι μεν Ευρωπαίοι, αλλά οι αυτοκρατορίες από τις οποίες προέρχονται ήταν μόνο κατά ένα μέρος τους ευρωπαϊκές». Ο αναγνώστης συμπεραίνει λογικά ότι όποια χώρα δεν κατάγεται ιστορικά από αυτοκρατορίες εξ ολοκλήρου ευρωπαϊκές (δηλαδή δυτικοευρωπαϊκές), όποια χώρα συντηρεί «αξίες» (κοινωνικές, πολιτισμικές, εθιμικές) διαφορετικές από αυτές του ΝΑΤΟ, δεν πρέπει να αποκλείει επέμβαση της Συμμαχίας ανάλογη με αυτήν που απέβλεπε «να ενσωματώσει τη Γιουγκοσλαβία στη χορεία των δημοκρατικών εθνών».
Βέβαια, ο κ. Ντίνι δεν εξηγεί γιατί οι αξίες του ΝΑΤΟ (υπεράσπιση ανθρώπινων δικαιωμάτων, ηθική αλληλεγγύη προς τα θύματα καταπίεσης και μαζικών εκτοπισμών) δεν ήταν ανάγκη να επιβληθούν και στην Κροατία του δικτάτορα Τούτσμαν, στη Βοσνία του Ιζετμπέκοβιτς ή να αναχαιτίσουν οι αξίες αυτές τη γενοκτονία των Κούρδων, τον εκπατρισμό των Παλαιστινίων, την εθνοκάθαρση στη Βόρεια Κύπρο.
Ο αρθρογράφος διακηρύσσει την πίστη (που διατρανώθηκε και στη «Συνάντηση της Ουάσιγκτον» του ΝΑΤΟ το 1999) ότι ο μόνος «πραγματικός λόγος ύπαρξης κρατικής εξουσίας στον καιρό μας είναι η προστασία του ατόμου», ότι μετά το Κοσσυφοπέδιο «οι αρχές και των Ηνωμένων Εθνών τοποθετούν το άτομο στο κέντρο του παντός». Η Ευρώπη του οράματος της «κοινωνίας πολιτών», η Ευρώπη των αγώνων για κοινωνιοκεντρικές προτεραιότητες της πολιτικής, είναι προφανώς άγνωστη στον κ. Ντίνι -δεν κατάγεται από αυτή την Ευρώπη ούτε ο ίδιος ούτε το ΝΑΤΟ.
Στο ίδιο κλίμα κινείται και το άρθρο του ναυάρχου Γκουίντο Βεντουρόνι, προέδρου της στρατιωτικής επιτροπής της Συμμαχίας. «Η στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο, λέει, απέδειξε πως όταν έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα στο κοινό καλό (των συμμάχων) και στην ατομική ιδιοτέλεια κρατών, το ΝΑΤΟ έχει τη δύναμη να λειτουργεί ως καταλύτης (κοινής) προόδου, πέρα από τον παραδοσιακό του ρόλο της κοινής άμυνας». Η καινούργια στρατηγική αντίληψη της Συμμαχίας δίνει προτεραιότητα σε πρωτοβουλίες για επέμβαση σε «ενδοκρατικές αστικοποιημένες κρίσεις» που συνιστούν απειλή της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Ο χώρος της επιφυλλίδας δεν επιτρέπει παρά μόνο την αναφορά σε ένα ακόμα (άκρως αποκαλυπτικό) άρθρο του Δελτίου. Ο τίτλος του είναι: Πρέπει το ΝΑΤΟ να πάρει την πρωτοπορία στη διαμόρφωση ενός δόγματος για ανθρωπιστικές επεμβάσεις; Συγγραφέας ο Οβε Μπρινγκ, καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στη Σχολή Αμυνας της Σουηδίας και στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης.
Ο καθηγητής αναγνωρίζει (τουλάχιστον) ότι η επέμβαση σφαγής του σερβικού λαού, καταστροφής της υλικοτεχνικής υποδομής και των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας του, ήταν μια πελώρια παρανομία του ΝΑΤΟ: Δεν υπήρχε έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ούτε ήταν περίπτωση «συλλογικής αυτοάμυνας» κατά τα προβλεπόμενα από το άρθρο 51 του Χάρτη των Η.Ε.
Αλλά η «νομική» άποψη που υποστηρίζει το άρθρο είναι, πως όταν το ΝΑΤΟ παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο, πρέπει να αλλάζουμε το Διεθνές Δίκαιο και όχι να κατακρίνουμε το ΝΑΤΟ. «Η περί παρανομίας ερμηνεία δεν πρέπει να κατισχύσει». Χρειαζόμαστε «αλλαγή του Διεθνούς Δικαίου προς μια νέα άποψη όπου, σε περιπτώσεις ανθρωπιστικών κρίσεων, η κρατική κυριαρχία πρέπει να υποχωρεί εν όψει της προστασίας των λαών. Να αποτελέσει τμήμα του σύγχρονου Διεθνούς Δικαίου η δυνατότητα περιφερειακών οργανισμών, όταν υπάρχει η πολιτική βούληση και η στρατιωτική ικανότητα, να επεμβαίνουν (σε ανθρωπιστικές ενδοκρατικές κρίσεις) αν το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι αδύναμο ή απρόθυμο να σταματήσει τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και η κυβέρνηση της χώρας όπου συμβαίνουν οι ωμότητες επίσης αδύναμη ή απρόθυμη να διορθώσει την κατάσταση».
Ο αρθρογράφος καθηγητής δεν διευκρινίζει ποιο διεθνές όργανο, με ποια εχέγγυα αμεροληψίας και διεθνούς συναίνεσης, θα αποφασίζει για τις περιπτώσεις «ανθρωπιστικών κρίσεων» (καταπίεσης των πολιτών από τις κυβερνήσεις τους) επιτρέποντας την «ένοπλη δράση περιφερειακών οργανισμών». Αν αύριο η Ρωσία και η Κίνα συγκροτήσουν ένα δικό τους περιφερειακό οργανισμό ένοπλης προστασίας του καινούργιου Διεθνούς Δικαίου και επέμβουν για την αποκατάσταση στοιχειωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών στην Τουρκία ή στο Ισραήλ, το ΝΑΤΟ θα αναγνωρίσει τη νομιμότητα της επέμβασης;
Οσο κι αν η αρθρογραφία του συγκεκριμένου τεύχους του «Δελτίου» κινείται σε διανοητικό επίπεδο παιδαριωδίας και κραυγαλέου ανορθολογισμού, η ανάγνωσή του (για προφανείς λόγους) γεννάει πανικό και ναυτία. Αν υπάρχουν ακόμα αληθινά προοδευτικοί διανοούμενοι στην Ευρώπη, ας εντρυφήσουν σε μια συγκριτική σημειολογία των κειμένων του Γκαίμπελς και του Ζντάνοφ από τη μια και των επίσημων σημερινών κειμένων του ΝΑΤΟ από την άλλη.

Οι πάντες γνωρίζουμε πλήρως τα πάντα

του Αντώνη Παπαγιαννίδη

Πηγή: ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Από καιρό φαινόταν ότι θα έλθει κι αυτό. Αναφερόμαστε στον τρόπο με τον οποίο «εισπράχθηκε» στη κοινή γνώμη, στη δημόσια συζήτηση και στους οργανωτές της, η τοποθέτηση τον αρμοδίου για τα οικονομικά επιτρόπου, Χοακίν Αλμούνια (Joaquín Almunia) ότι «όλοι οι πολιτικοί ηγέτες και τα κόμματα στην Ελλάδα γνωρίζουν πλήρως την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας».

Ηλικίας ήδη μιας εβδομάδας -όμως στην πολιτική ζωή, και μάλιστα σε προεκλογική περίοδο, εντελώς δε ιδιαίτερα στην τελική ευθεία πριν από εκλογές που δείχνει ότι θα σηματοδοτήσουν καμπή στην πορεία των πραγμάτων, ο χρόνος φεύγει με τις δικές του ταχύτητες!- η τοποθέτηση αυτή ξύπνησε παλιά αντανακλαστικά.

Που αφορούν, εν τέλει, όλη τη θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό και δι' αυτού, στο διεθνές σύστημα. Ακολούθησε η θέση του προέδρου της «ντόιτσε μπανκ» Γιόζεφ 'Ακερμαν (Josef Ackermann) που, ανακηρυσσόμενος επίτιμος διδάκτορας του «δημοκρίτειου πανεπιστημίου Θράκης», αφού κατέθεσε αρκετά καλά λόγια για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα και τις (έως τώρα) αντοχές του, είπε: «είναι πολύ σημαντικό, η Ελλάδα να κάνει ό,τι είναι απαραίτητο για να παραμείνει μέλος της ευρωζώνης (...) ελπίζω ότι αυτή η άποψη έχει την πλήρη υποστήριξη των Ελλήνων πολιτικών».

Το απόλυτα αναμενόμενο ήταν, οι κομματικές ηγεσίες και οι επικοινωνιακές τους παραφυάδες να «τραβήξουν» την επισήμανση Αλμούνια όπου (έκριναν ότι) τους βόλευε (τα σχόλια 'Ακερμαν πέρασαν πιο ξώφαλτσα, αν και ήσαν σαφώς πιο ουσιαστικά):
• Το «επιτιθέμενο» ΠΑΣΟΚ θεώρησε ότι οι Βρυξέλλες επισημαίνουν τι κακό χάλι θα κληθεί να διαχειριστεί η -όποια- κυβέρνηση της 5ης Οκτωβρίου.
• Η «δυναμικά αμυνόμενη» ΝΔ διέγνωσε ότι οι Βρυξέλλες προειδοποιούν πως οι κάθε λογής σχεδιασμοί και παροχές έχουν όριο τον κορσέ του «συμφώνου σταθερότητας», έστω χαλαρωμένο, αλλά πάντως με δεδομένες διαδικασίες επιτήρησης.
• Στα αριστερά του φάσματος, ΚΚΕ και ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, δεν έχασαν την ευκαιρία να σημειώσουν ότι η Ελλάδα/η ελληνική οικονομία/η ελληνική κυβέρνηση (όποια και αν...) βρίσκεται υπό κηδεμονία.
• Σε επίπεδο μέσων ενημέρωσης, πάλι, αλέσθηκαν διεξοδικά οι παραπάνω στάσεις -μέχρι σημείου να «επισημαίνεται» ότι ο (κακός, μοχθηρός, αυστηρός, ανάλγητος καίτοι σοσιαλιστής) Χοακίν Αλμούνια, διάδοχος άλλωστε του Πέδρο Σόλμπες (Pedro Solbes), με μακρινό πρόγονο τον συντηρητικό Χένινγκ Κριστόφερσεν (Henning Christophersen) των αρχών δεκαετίας του '90 (από τον οποίο κι ύστερα μάθαμε να φυλαγόμαστε από την «επιτροπή», οσάκις αυτή ασχολείται με την αξιοπιστία των δημοσιονομικών μας σχεδιασμών και στοιχείων)... δεν έχει παρά δέκα βδομάδες θητεία ακόμα μπροστά του. Ύστερα, θα πάει να γίνει υπουργός στην πατρίδα του, οπότε «ο καινούργιος» αρμόδιος Επίτροπος μπορεί/ ελπίζεται/ θα πρέπει να είναι καλύτερος στο να ακούσει/ να κατανοήσει/ να δεχθεί και την ιδιαιτερότητα της ελληνικής περίπτωσης και την προτεινόμενη εκδοχή «ήπιας (και χρονικά ανετότερης: τριετές πρόγραμμα κ.ο.κ) αντιμετώπισης».

Έχοντας μακρά εμπειρία στην Ελλάδα -και εμπειρία βάθους- από το πώς λειτουργεί στη δημόσια ζωή, η τάση μας να φορτώνουμε τα προβλήματα στους «κακούς», συνήθως «κακούς ξένους», νομιμοποιείται κανείς να διερωτηθεί προεκλογικά (=έγκαιρα) μήπως αισίως ετοιμαζόμαστε για μιαν ακόμη περιπέτεια «έθνους ανάδελφου». Γιατί, ατυχώς, ο κ. Αλμούνια είπε μεν μια μεγάλη αλήθεια, αλλά με δύο λανθάνοντα κενά. Τα οποία εν τέλει την ακυρώνουν.
• Το πρώτο κενό είναι ότι μπορεί «οι πολιτικοί ηγέτες και τα κόμματα» να γνωρίζουν την κατάσταση, αλλά το ίδιο ισχύει -δηλαδή η απόλυτη επίγνωση- και για όλους, μα εντελώς όλους τους Έλληνες! Όλοι γνωρίζουμε, πλήρως, τα πάντα.
• Το δεύτερο κενό είναι συνέπεια του πρώτου: όλοι μας μεν γνωρίζουμε τα στοιχεία της οικονομίας και τα αδιέξοδά της, όμως είμαστε πρόθυμοι να στηρίζουμε τις διάφορες προτάσεις βολικής διευθέτησής τους.

Για να μείνουμε μόνο στην εποχή ευρωζώνης ζήσαμε με ποικίλα «πακέτα Σημίτη» και «κοινωνικά πακέτα» προ των εκλογών του 2004, με «ήπια προσαρμογή» Αλογοσκούφη παρά τις διεκτραγωδήσεις της απογραφής, με νέα χαλάρωση και επικήρυξη των προσπαθειών συμμαζέματος της φοροδιαφυγής το 2008, με ξήλωμα των μέτρων Αλογοσκούφη δια των οποίων επιχειρήθηκε προς στιγμήν να συγκρατηθεί η κατάσταση που ξέφευγε.

Τώρα, με προεκλογικούς σχεδιασμούς προσαρμογής μειωμένου κόστους, παρά τη διεκτραγώδηση Καραμανλή στη ΔΕΘ στο –κυριολεκτικά- παρά 5'. Πώς λοιπόν «οι πολιτικές ηγεσίες και τα κόμματα» να επενδύσουν σε οτιδήποτε μη ευχάριστο; Τα δε ίδια μίντια που κουνάνε κάθε τόσο επιτιμητικά το δάκτυλο στους κυβερνώντες, τα ίδια εγκαλούν για «μειωμένη κοινωνική ευαισθησία» ευθύς ως θιγεί οποιοδήποτε, μα οποιοδήποτε, «κεκτημένο»!

Πλους μέσα σε ομίχλη

'Αλλωστε, ανάμεσα στη ρήση Αλμούνια και τις παρατηρήσεις 'Ακερμαν, έπεσαν στο τραπέζι τα σχόλια ενός –συγκριτικά- άσημου τεχνοκράτη. Πρόκειται για το δυσκολοπρόφερτο Μάρκο Μρσνικ (Marko Mrsnik) (πείτε τον «Μάρσνικ» για να βγει η λέξη από τα χείλη!), ο οποίος εξηγούσε ότι «περισσότερο απ' οτιδήποτε άλλο, θα απασχολήσει η στρατηγική αντιμετώπισης των προκλήσεων της κοινωνικής ασφάλισης απ' οποιαδήποτε κυβέρνηση κι αν εκλεγεί». Και μπορεί ο κ. Μρσνικ να σας είναι άγνωστος, όμως είναι ο άνθρωπος της «στάνταρντ εντ πουρς» (S&P) για την Ελλάδα. Δηλαδή ένας απ' εκείνους που συν-προσδιορίζουν τους όρους δανεισμού της Ελλάδας στις διεθνείς αγορές. Και είναι αλήθεια ότι τα χρεολύσια του 2010 είναι χαμηλότερα απ' ό,τι του 2009, τα δε «σπρεντς» του ελληνικού χαρτιού ως προς τα επιτόκια των «bunds» έχουν πέσει τώρα στο ναδίρ σε σχέση με τον Φεβρουάριο-Μάρτιο: όμως άμα μετεκλογικά θεωρήσουμε ότι εμείς θα πούμε στις Βρυξέλλες και στις αγορές τι θα ισχύσει, μάλλον πλέουμε σε δυσάρεστη ομίχλη!

Δεν είναι τυχαίο ότι, απ' όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, η μόνη που σήκωσε το γάντι (όχι βέβαια με αναφορά στη S&P!) και μίλησε για τις άμεσες αδιέξοδες προοπτικές του ασφαλιστικού ήταν... η Αλέκα Παπαρήγα κάνοντας λόγο για «ωρολογιακή βόμβα που θα σκάσει τους επόμενους μήνες»... Λέγαμε μόλις ότι όλοι γνωρίζουν, πλήρως, τα πάντα.



Θα μπορούσε κανείς να αντι-παρατηρήσει ότι μολαταύτα, στην Ελλάδα συντηρείται μια αχλύς αδιαφάνειας -άλλωστε ακριβώς τώρα πορευόμαστε στις κάλπες με ένα πρωτότυπο δεκαπενθήμερο απαγορευτικό/interdictum όσον αφορά τη δημοσιοποίηση των ευρημάτων των προεκλογικών δημοσκοπήσεων. Πράγμα που δείχνει την τόσο διαδεδομένη αντίληψη: ότι αρκεί να νομοθετήσει κάτι ο αγάς, ή πάλι «να εκφρασθεί σταθερή πολιτική βούληση», ώστε να πάνε τα πράγματα εκεί που ορίσθηκε.

Ενώ, για παράδειγμα, ακριβώς στο τόσο επιδερμικό θέμα των δημοσκοπήσεων, όλοι γνωρίζουμε ότι αρκεί μια ελληνική εταιρεία δημοσκοπήσεων, που έχει παρουσία και στην αδελφή Κύπρο, να δώσει τα δημοσκοπικά στοιχεία-επτασφράγιστο μυστικό σ' ένα κανάλι κυπριακό στο πλαίσιο δημόσιας συζήτησης, ώστε μυριάδες συνέλληνες να δουν και να απολαύσουν τον απαγορευμένο καρπό μέσω δορυφορικής τηλεόρασης. Νομιμότατα. (Μόνον ο μακαρίτης ο Δημήτρης Μαρούδας θα σκεφτόταν να... καταρρίψει τον κακό δορυφόρο! Ή, έστω, ο Κώστας Σημίτης ως υπουργός της βιομηχανίας των αρχών της δεκαετίας του '90, όταν κρίνονταν οι «call back» υπηρεσίες τηλεφωνίας και εκείνος διεκήρυσσε την ανεφάρμοστη απαγόρευσή τους). Χώρια που ανθούν πλέον τα διαδικτυακά «σάιτ» και τα «μπλογκ», όπου τα απαγορευόμενα δημοσκοπικά στοιχεία θα «χορεύουν» καθημερινά. Ενώ και οι εφημερίδες -ο γραπτός τύπος, με τη συνταγματική κάλυψη του παραγνωρισμένου ακόμη και από τους δημοσιογράφους άρθρου 14 του συντάγματος, που απαγορεύει κάθε είδους προληπτική λογοκρισία για οσοδήποτε ενάρετο σκοπό κι αν αυτή θεσπίζεται- θα μπορούν να φιλοξενούν τα ίδια έκνομα στοιχεία.

Χώρια που ο οποιοσδήποτε δημοσιογράφος θα έχει τη δυνατότητα να εξηγεί: «ξέρετε λοιπόν τι όνειρο είδα χθες το βράδυ; Είδα ότι το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωνε πλέον ΧΧ%! Ενώ η ΝΔ βρισκόταν στο ΨΨ%! 'Ασε που τρίτο κόμμα ήταν οι «οικολόγοι» με ΩΩ%!» (γιατί, με την πάνσοφη απαγόρευση δημοσιοποίησης στοιχείων, αλλά με τις δημοσκοπήσεις να συνεχίζονται για όποιον ελεύθερα τις παραγγέλνει -κόμματα ασφαλώς, μίντια οπωσδήποτε, ισχυρούς ιδιώτες γιατί όχι;- πλήθος δημοσκοπικά στοιχεία θα υπάρχουν και θα διαδίδονται, μέσω ψιθύρων και φημών, χωρίς καν τον έλεγχο της ανταγωνιστικής δημοσιοποίησης. Θαύμα!).

Η γνώση και η άρνηση

Ας επιστρέψουμε, όμως, στο τι σημαίνει και πώς λειτουργεί εκείνο που εξαρχής θέσαμε -ότι, δηλαδή, όλοι γνωρίζουμε τα πάντα στην Ελλάδα τον 2009, όμως ελάχιστα αυτό επηρεάζει την εκ μέρους μας αποδοχή των συνεπειών αυτού που γνωρίζουμε- στην τόσο κρίσιμη υπόθεση της διαχείρισης της οικονομίας.

Μετεκλογικά, γιατί εκεί είμαστε ήδη. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται ούτε στις αρχές της δεκαετίας του '80, ούτε στα μέσα της δεκαετίας του '90, ούτε καν στις παραμονές της ενσωμάτωσης της οικονομίας της στην ευρωζώνη. Δηλαδή; Δηλαδή είναι μια χώρα (α) με οικονομία πολύ μεγαλύτερη, (β) με ανθρώπους πολύ ευπορότερους -νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εργαζόμενους και επαγγελματίες, (γ) με δυνατότητες άσκησης πολιτικής πολύ-πολύ πιο περιορισμένες, αφού η νομισματική πολιτική (η ευλογημένη κατάρα της υποτίμησης, αλλά και η δυνατότητα χειρισμού των επιτοκίων) έχει οριστικά χαθεί.

Το στοίχημα που βάλαμε, κλειδώνοντας την οικονομία και τον εαυτό μας στην πειθαρχία της ευρωζώνης και πετώντας το κλειδί έξω, είναι εν τέλει βαθύτατα «καραμανλικό» κι ας το έβαλε ο Κώστας Σημίτης επί βάσεων Ανδρέα Παπανδρέου: «θα τους πετάξω στη θάλασσα, θα μάθουν να κολυμπάνε».

Ταυτόχρονα, όμως, είναι η Ελλάδα μια χώρα που έχει τρεις φορές «χάσει το δρόμο της» αφότου μπήκε στην ευρωζώνη. Γι αυτό και, με περισσή ευκολία, χαρακτηρίζεται «έξω» «failed state» (αποτυχημένη χώρα)-σίγουρα δημοσιογραφικά, σιγά-σιγά και στις αγορές αλλά και (πολύ-πολύ διακριτικά, βέβαια) στις πολιτικές συζητήσεις.

Η άρνησή μας -ως λαού, ως ελίτ, ως ηγεσιών, ως κοινής γνώμης- αυτή τη γνώση των δεδομένων του εαυτού μας να την μεταπλάσουμε σε συνειδητοποίηση του τι βρίσκεται μπροστά μας, αυτό είναι το κύριο πρόβλημα της Ελλάδας του σήμερα.

Με άλλα λόγια, εκείνο που κατέδειξε η προεκλογική καμπάνια για τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου είναι ότι, όποιο σχήμα διακυβέρνησης προκύψει για την 5η Οκτωβρίου, ένα θα χρειαστεί πρώτο και κύριο: μια καταγραφή της πραγματικότητας (βλέπετε, η λέξη «απογραφή» διεγράφη από το πολιτικό λεξιλόγιο) σε όλη της την έκταση, δημοσιονομική, χρηματοπιστωτική, κοινωνικοασφαλιστική -όμως, ετούτη τη φορά, όχι με την έμφαση στο «να τι προβληματική κατάσταση παραλαμβάνεται» αλλά στο «να τι περιθώρια χειρισμών υπάρχουν».
Αυτό, δε, τόσο προς τα μέσα, προς την τόσο κακομαθημένη κοινή γνώμη που πάντα νομίζει ότι αρκεί... η «πολιτική βούληση» και τα ωραία λόγια προκειμένου να αλλάξει η πραγματικότητα, όσο και προς τα έξω, προς τους μηχανισμούς της διεθνούς οικονομίας, αγορές και τα πολιτικά κονκλάβια, ώστε να μας ξανα- ξανα- ξαναπιστέψουν.

Αρέσει/δεν αρέσει, έτσι είναι.

42 ιδέες για μια καλύτερη Ελλάδα

των Διονυσίας Μαρίνου, Νικόλα Ζώη, Κατερίνας Δράκου, Μυρσίνης Λιοναράκη, Παναγιώτη Μένεγου

Πηγή: ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Στις ερχόμενες εκλογές, όπως πάντα, κάθε ψήφος μετράει. Αλλά δεν είναι ο μόνος τρόπος για να αλλάξει η Ελλάδα. Οι ιδέες μετράνε επίσης και, σύμφωνα με μια άποψη, είναι το ήμισυ του παντός. Ο «ταχυδρόμος» ζήτησε από ανθρώπους που βιώνουν την ελληνική καθημερινότητα σε όλη τη χώρα –από συγγραφείς και καλλιτέχνες μέχρι μετανάστες και άστεγους- μία ιδέα που κάνει καλύτερη την Ελλάδα του μέλλοντός μας.

1. Μια ζωή ποδήλατο Φανταστείτε να ακούγαμε τους ήχους της φύσης στην πόλη, να αναπνέαμε καθαρό αέρα, να ήμασταν όλοι ήρεμοι και ευχαριστημένοι. Σκεφτείτε τη ζωή σας με ποδήλατο! (Μελίνα Σαμαρούδη 30 ετών, «ποδηλάτες Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονίκη)

2. Αστυνομικοί για τους πολίτες Στην αστυνομία σπαταλιούνται δυνάμεις για τη φύλαξη των λεγόμενων «υψηλών» προσώπων, με αποτέλεσμα να μένει μικρό δυναμικό για να κάνει περιπολίες και να δίνονται λίγα ρεπό. Αυτό που χρειάζεται είναι να τεθεί ο αστυνομικός στην υπηρεσία των πολιτών. (Ευστράτιος Χ., 27 ετών, αστυνομικός, Αθήνα)

3. Αξιοποίηση εγκαταλειμμένων κτιρίων Οι άστεγοι καταλήγουν τελείως περιθωριακοί και οι μόνοι που ασχολούνται μαζί τους είναι τα κανάλια τα Χριστούγεννα -επειδή ο πόνος τους πουλάει. Κι όμως, υπάρχουν τόσα εγκαταλειμμένα κτίρια. Πόσο δύσκολο είναι να κατασκευαστούν μερικά λουτρά; Να φτιαχτούν μερικά καταλύματα; Πόσο δύσκολη είναι, τέλος πάντων, λίγη αγάπη; (Στέλιος Σέργης, 51 ετών, άστεγος-υπάλληλος μανάβικου)

4. Αποσύνδεση του λυκείου απ' τις πανελλαδικές Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι χρειάζεται αναβάθμιση του λυκείου με την αποσύνδεσή του από την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλαγή των αναλυτικών προγραμμάτων, μείωση του αριθμού των μαθημάτων, περιορισμό της διδακτέας ύλης, βελτίωση της υλικοτεχνικής υποδομής των σχολείων και διαρκή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. ('Αρης Νικόπουλος, 29 ετών, καθηγητής λυκείου, Γιάννινα)

5. Μικρότερη επιβάρυνση στις μικρές επιχειρήσεις Το κράτος θα μπορούσε τουλάχιστον να επιβάλει μια δίκαια φορολόγηση ανάλογη του κέρδους, ώστε οι μικρές επιχειρήσεις να ανασάνουν χωρίς να καταφεύγουν σε αυξήσεις που επιβαρύνουν τον καταναλωτή. (Νίκος Κααναγκίνης, 25 ετών, περιπτεράς, Μαρούσι)

6. Πρότυπα σχολεία Αν και η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από ωραίες ιδέες αλλά από πράξεις, θα τολμούσα να προτείνω τη δημιουργία μιας εκπαίδευσης «δύο ταχυτήτων», με τη λειτουργία πρότυπων σχολείων σε ολόκληρη τη χώρα, όπου η έντονη άμιλλα και η καθημερινή αξιολόγηση-μαθητών και καθηγητών θα μας εξασφάλιζαν στο μέλλον μια δυναμική μειοψηφία, που θα ήταν ικανή να παίξει έναν ηγετικό ρόλο στην κοινωνία μας. (Νίκος Δαββέτας, 48 ετών, συγγραφέας)

7. Ανάδειξη των αξιοθέατων Θα πρέπει να υπάρξει ανάδειξη και αξιοποίηση των αξιοθέατων και φυσικών πόρων σε τοπικό επίπεδο μαζί. Επίσης, πολύ σημαντικό είναι και το πρόβλημα των συγκοινωνιών, οι οποίες πρέπει να εκσυγχρονιστούν. (Σίσσυ Γκιώνη, 48 ετών, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, Καμένα Βούρλα)

8. Σταθερή ηγεσία στο υπουργείο τουρισμού Δεν πρέπει να αλλάζει συχνά η ηγεσία του υπουργείου τουρισμού, ώστε να προγραμματίζεται και να ολοκληρώνεται ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο. Επίσης, σοβαρό θέμα είναι η ανεπαρκής παιδεία όχι μόνο των υπαλλήλων, αλλά και των «κατά τύχη» ιδιοκτητών επιχειρήσεων που ασχολούνται άμεσα ή έμμεσα με τον τουρισμό. (Βασίλης Μαθιουδάκης, 21 ετών, τουριστικός πράκτορας, Αττική)

9. Οι φοιτητές στο αμφιθέατρο Καμία αλλαγή στον τρόπο σκέψης του νεοέλληνα δεν πρόκειται να συντελεστεί δεδομένης της εικόνας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, όταν η λειτουργία τους κρίνεται από την παρασκηνιακή δράση των εκκολαπτόμενων πολιτικών. Ωστόσο, όλοι αυτοί που εμφανίζονται να έχουν άποψη για την ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης χρειάζονται σύγχρονα γεωδαιτικά συστήματα (σ.σ. τοπογραφικά όργανα) προκειμένου να βρουν... τα αμφιθέατρα. (Οδυσσέας Κώνστας, 22 ετών, φοιτητής, Πάργα)

10. Ανάδειξη νέων ταλέντων και σχολικός αθλητισμός Η Ελλάδα μπορεί να βελτιωθεί μέσα στα γήπεδα, όπου τα παιδιά θα έχουν τη δυνατότητα να γυμναστούν. Πρέπει να δοθεί σημασία στο σχολικό αθλητισμό και οι γυμναστές να αναδείξουν νέα ταλέντα σε μικρές ηλικίες, τα οποία θα αξιοποιηθούν. Το ντόπινγκ να εξαφανιστεί και να αναπτυχθούν οι γενικότερες αθλητικές υποδομές. (Στέφανος Ζουριδάκης, 34 ετών, γυμναστής, Τρίπολη Αρκαδίας)

11. Προσωπικό και εξοπλισμός των νοσοκομείων Η μεγαλύτερη πληγή του συστήματος υγείας είναι η τεράστια έλλειψη προσωπικού. Προβλήματα δημιουργούνται και με τον εξοπλισμό, ο οποίος είναι ανεπαρκής και πολλές φορές απαρχαιωμένος. Τέλος, πρέπει οι εμβολιασμοί και κάποια φάρμακα να παρέχονται δωρεάν σε όλους τους πολίτες. (Βασιλική Μπαλάσκα, 27 ετών, νοσηλεύτρια, Πύργος Ηλείας)

12. Μείωση της φορολογίας στους ασθενέστερους Αν θέλουμε να μιλάμε για μια καλύτερη Ελλάδα, πρέπει να μειωθεί η βαριά και άδικη φορολογία στους οικονομικά ασθενέστερους και να αυξηθούν οι δημόσιες παροχές και οι διευκολύνσεις. Οι μονογονεϊκές οικογένειες πρέπει να στηρίζονται και να ενισχύονται από το κράτος και όχι να πλήττονται. (Ευγενία Τερζάκη, 60 ετών, μητέρα μονογονεϊκής οικογένειας, Μαρούσι)

13. Ενίσχυση των εγχώριων προϊόντων Πρέπει άμεσα να τονωθεί η ρευστότητα στην αγορά, που ξεκινάει από τον καταναλωτή και φτάνει έως και τον παραγωγό. Ένα ακόμα σημαντικό θέμα είναι και η ενίσχυση των εγχώριων προϊόντων, ώστε να είναι η πρώτη επιλογή των εμπόρων και όχι τα εισαγόμενα. (Χρήστος Στρουμπουλός, 38 ετών, ιδιοκτήτης κάβας, Μελίσσια)

14. Ισχυρό υπουργείο περιβάλλοντος Θέλει πολλά η Ελλάδα για να πάει μπροστά στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά χωρίς ισχυρό και παρεμβατικό υπουργείο περιβάλλοντος, με υπουργό διατεθειμένο να συγκρουστεί με συμφέροντα και περιβαλλοντικά ολέθριες νοοτροπίες, είναι αδύνατη οποιαδήποτε περιβαλλοντική πρόοδος. (Θεοδότα Νάντσου, συντονίστρια περιβαλλοντικής πολιτικής WWF-Ελλάς)

15.'Ελεγχος στους μεσάζοντες Οι δυσκολίες σε αυτή τη δουλειά είναι τόσες, που οι πιο πολλοί αγρότες αναγκάζονται να κάνουν και άλλα επαγγέλματα. Υπάρχει και μεγάλη κερδοσκοπία από εμπόρους και μεσάζοντες. Αυτό που χρειάζεται, λοιπόν, είναι φυσικά έλεγχος σε αυτά από το κράτος και περισσότερες επιδοτήσεις. (Γεώργιος Αδριανής, αγρότης, 31 ετών, Οροπέδιο Λασιθίου)

16. Παιδικοί σταθμοί στις εταιρείες Θα έπρεπε να υποχρεούται κάθε εταιρεία που απασχολεί πάνω από συγκεκριμένο αριθμό γυναικών να διαθέτει παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο. Όχι αναγκαστικά δωρεάν, ακόμα και αν πληρώναμε οι μαμάδες κάτι, πάλι θα μας συνέφερε και θα ήμασταν πολύ περισσότερο αποδοτικές. Θα αισθανόμασταν περισσότερη ασφάλεια και λιγότερες τύψεις και θα είχαμε το περιθώριο να εργαζόμαστε πιο πολύ. (Ελένη Αργυροπούλου, 32 ετών, εργαζόμενη μητέρα, Αθήνα)

17. Βαρύτητα στην έρευνα Ένα ενιαίο ταμείο με ίσες παροχές και υποχρεώσεις προς όλους τους πολίτες θα έλυνε ίσως τα περισσότερα προβλήματα στον τομέα της υγείας. Στη συνέχεια θα έπρεπε να μπει ένα φρένο στη φαρμακοβιομηχανία. Μια εξοικονόμηση χρημάτων από φάρμακα και υλικά θα επέτρεπε να βρεθούν πόροι ώστε να εκπαιδευτεί το προσωπικό των νοσοκομείων. Τέλος, νομίζω ότι θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην έρευνα, η οποία αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα είναι, στην ουσία, ανύπαρκτη. (Δημήτρης Τιτόπουλος, 42 ετών, νοσηλευτής σε μονάδα εντατικής θεραπείας, «αττικόν»)

18. Πολλοί δάσκαλοι στην αίθουσα Πρέπει να γίνει καθημερινή πραγματικότητα η ομαδική διδασκαλία στο σχολείο. Τότε ο αυριανός πολίτης θα καταφέρει να αποδεσμευτεί από το εγώ και θα μπορέσει να συνεργαστεί αποδοτικότερα για μια καλύτερη Ελλάδα. (Αγγελική Κουσβελάρη, 41 ετών, δασκάλα, Λαμία)

19. Δίκαιο φορολογικό σύστημα Ένα καλύτερο και δικαιότερο φορολογικό σύστημα με σταθερότητα, χωρίς «καπέλα» και έξτρα κλείσιμο βιβλίων, μια καλύτερη πρόσβαση στις τράπεζες, να αυξηθεί η αγοραστική δύναμη και να υπάρχει ρευστότητα στην αγορά. (Δημήτρης Χριστόπουλος, 52 ετών, καταστηματάρχης, Λαμία)

20. Σπουδές στα μέτρα σου Να περνάει κανείς στη σχολή που θέλει και που είναι ανάλογη με την κλίση και τα ενδιαφέροντά του. Να βρεθεί ένα σύστημα αξιολόγησης ουσιαστικό που να αφήνει και ουσιαστική γνώση, όχι γνώση που ξεχνάς μόλις τρεις μέρες μετά τις πανελλαδικές. (Νίκος Γούλας, 17 ετών, μαθητής λυκείου, Αθήνα)

21. Με το λεωφορείο στη δουλειά Στροφή στα μέσα μαζικής μετακίνησης, κι αυτή θα γίνει όχι με ευχολόγια και προτροπές ότι έτσι θα σώσουμε το περιβάλλον, αλλά όταν θα προτιμάμε να πάμε στη δουλειά μας με λεωφορείο γιατί θα μετακινηθούμε άνετα, οικονομικά και γρήγορα, χωρίς να περιμένουμε πολλή ώρα στη στάση. Μπορεί να γίνει. (Νότης Παρασκευόπουλος, 56 ετών, συγκοινωνιολόγος, Αθήνα)

22. Συγκοινωνία το χειμώνα Η πρώτη εικόνα στα ακριτικά νησιά είναι αυτή της εγκατάλειψης. Πρέπει λοιπόν αρχικά να ενισχυθούν με απλά πράγματα. Δεν έχουμε ούτε αρκετό ούτε καλό νερό, ενώ η επικοινωνία το χειμώνα είναι πολύ περιορισμένη. Καλό θα ήταν να ξεκινήσει κανείς από αυτά, αλλά ακόμα θα χρειάζεται πολλή δουλειά. (Κώστας Τρικοίλης, 36 ετών, κάτοικος Ψερίμου)

23. Οι πολίτες να καθαρίζουν τα πεζοδρόμιά τους Να μάθουν οι πολίτες να εναποθέτουν τα απορρίμματα εντός κάδου, να εφαρμοστεί αυτό που γίνεται ήδη στην Ευρώπη και όλοι καθαρίζουν τα πεζοδρόμια μπροστά από τα σπίτια τους, να ενημερώνουν για ογκώδη αντικείμενα, να καταργηθούν οι χωματερές και να γίνεται εργοστασιακή επεξεργασία απορριμμάτων. (Γιώργος Παναγούλης, 35 ετών, υπεύθυνος καθαριότητας, Αθήνα)

24. Πολιτικός γάμος για ομοφυλόφιλους Η Ελλάδα να ακολουθήσει το ευρωπαϊκό κεκτημένο του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, νομοθετώντας υπέρ των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων στον πολιτικό γάμο. την υιοθεσία, αλλά και υπέρ του δικαιώματος των διαφυλικών ατόμων να αναγνωρίζονται με το κοινωνικό τους φύλο στην ασφάλιση και την ιατρική περίθαλψη. (Μαρίνα Γαλανού, εκδότρια «πολύχρωμου πλανήτη»)

25. Χτίστε όμορφα σχολεία Μια πρόταση θα ήταν να αναθέσει η πολιτεία μέσω του «οργανισμού σχολικών κτιρίων» σε νέους αρχιτέκτονες την κατασκευή σχολείων. Γιατί το σχολείο είναι το πρώτο δημόσιο κτίριο με το οποίο έρχεται σε επαφή η νέα γενιά. (Νικόλας Τραβασάρος, 35 ετών, αρχιτέκτονας, εταιρεία «diversity», Αθήνα-Λονδίνο)

26. Διάλογος με τους μετανάστες Οι νόμοι για την ένταξη των μεταναστών θέλουν ριζικές αλλαγές, ώστε να τους δίνονται πιο εύκολα οι άδειες διαμονής, να έχουν τα δικαιώματα που ορίζουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες και να μην καταφεύγουν σε παραβατικές συμπεριφορές. Ούτε γίνεται να συγκεντρώνουν υπερβολικά πολλά ένσημα για την ανανέωση των αδειών τους. Αλλά το σημαντικότερο είναι ο διάλογος και η συμμετοχή στη δημόσια ζωή. Κυρίως για τα παιδιά μας, για τη δεύτερη γενιά μεταναστών. (Ανουάρ Ικμπάλ -Anwar Iqbal- 36 ετών, αντιπρόεδρος του ελληνοπακιστανικού συλλόγου)

27. Ακριβείς υπολογισμοί για τους φορολογούμενους Είναι ξεκάθαρη η ανάγκη για απλοποίηση της νομοθεσίας, οι λαβύρινθοι της οποίας οδηγούν σε αδιέξοδα. Επίσης ελέγχονται συνήθως οι επιχειρήσεις που εμφανίζουν τζίρο (και άρα είναι συνήθως πιο ειλικρινείς), ενώ ξεφεύγουν αυτοί που πραγματικά φοροδιαφεύγουν. Χώρια που λόγω λάθους υπολογισμού και στόχευσης των τεκμηρίων καταλήγουν να κλειδώνονται τα εισοδήματα των πραγματικά παραγωγικών. (Δημήτρης Γεωργίου, 38 ετών, λογιστής-φοροτεχνικός, Αθήνα)

28. Νέες τεχνολογίες στο δημοτικό Η πολιτεία πρέπει να δώσει βάση κυρίως στην προώθηση των νέων τεχνολογιών, από τη σχολική κιόλας ηλικία. Ο ιδιωτικός τομέας να παρέχει κι αυτός εξειδικευμένη εκπαίδευση στους εργαζόμενούς του, ενώ οι τεχνολογικοί εξοπλισμοί να έχουν τιμές πιο προσιτές. (Νίκος Περιστεράς, 28 ετών, τεχνικός υπολογιστών, Μαρούσι)

29. Υποστήριξη σε ανεξάρτητες δισκογραφικές Χρειαζόμαστε καλύτερα έργα και δημιουργούς που να μπορούν να εμπνεύσουν και όχι απλά να θέλουν να είναι στο προσκήνιο. Σε πρακτικό επίπεδο ίσως βοηθούσε μια κρατική υποστήριξη σε ανεξάρτητες δισκογραφικές με παρόμοιο όραμα. (Γιάννης Αναγνωστάτος «Lolek», τραγουδοποιός)

30. Οδηγίες για τους μετανάστες στη γλώσσα τους Τα έγγραφα των μεταναστών πρέπει να συνοδεύονται από οδηγίες στη γλώσσα τους και όχι μόνο στα ελληνικά. Στη γλώσσα τους επίσης να είναι γραμμένα τα δικαιώματά τους, αλλά και οι υποχρεώσεις απέναντι στο ελληνικό κράτος. Για να γίνουν αυτά, πρέπει να διευκολυνθεί η διαδικασία έκδοσης εγγράφων και να μπουν εκπαιδευμένα άτομα στις κατάλληλες θέσεις. (Νοέλ Κόσο, 61 ετών, μηχανολόγος, ιρακινής καταγωγής)

31. Πιλοτικά προγράμματα στη δημόσια διοίκηση Ιδέα μαγική δεν υπάρχει. Σε κάθε τομέα χρειάζεται ιεράρχηση θεμάτων, οργάνωση, προτεραιότητες και αξιολόγηση σε τακτά χρονικά διαστήματα. 'Αριστο παράδειγμα είναι ο Έλληνας στο εξωτερικό, που διαπρέπει όταν βρεθεί σε οργανωμένο περιβάλλον όπου τηρούνται οι νόμοι. Μικρά πιλοτικά προγράμματα λοιπόν σε όλους τους τομείς και κυρίως στη διοίκηση θα επιδρούσαν θετικά. (Νάσος Χατζόπουλος, συνταξιούχος αρχιτέκτονας-πολεοδόμος 90 ετών, Παιανία)

32. Μια κοινωνία αναγνωστών Για έναν άνθρωπο που κινείται χρόνια στο χώρο του βιβλίου, μια καλύτερη Ελλάδα είναι μια κοινωνία αναγνωστών, με μια πολιτεία που υποστηρίζει τους συγγραφείς της. Αυτό προϋποθέτει μέριμνα για τον πολιτισμό και την παιδεία, δημόσιο βήμα για τους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, αλλά και μια σφαιρική κοσμοαντίληψη για την ποιότητα ζωής και την κουλτούρα. (Θανάσης Καστανιώτης, 65 ετών, εκδότης)

33. Το περιβάλλον πάνω απ' όλα Να αλλάξουν τα μυαλά των ανθρώπων, να αλλάξουν οι προτεραιότητές μας, να σταματήσουμε να καίμε μια πανέμορφη χώρα, να βάλουμε το περιβάλλον πάνω από όλα -ούτε μισό φύλλο καμένο πια! (Ράνια Οικονομίδου, ηθοποιός, Αθήνα)

34. Υποδομές στις αθλητικές ακαδημίες Στον αθλητισμό, πέρα από τις εγκαταστάσεις που πρέπει να δημιουργηθούν, πρέπει να δοθεί έμφαση στις ακαδημίες με καλούς προπονητές και σωστές υποδομές. (Ανδρέας Ανδρεάδης, 27 ετών, πετοσφαιριστής, Αθήνα)

35. Ευρυζωνικά δίκτυα παντού Πρέπει να αγκαλιάσουμε την πληροφορική και τα προϊόντα της. Πώς θα γίνει αυτό; Με υψηλό βαθμό διείσδυσης της ευρυζωνικότητας, με ειδικευμένους και όχι «πασπαρτού» εργαζόμενους στην πληροφορική, με σύγχρονες υποδομές στα σχολεία και τις δημόσιες υπηρεσίες και εντονότερη παρουσία της πληροφορικής στην εκπαίδευση. (Στάθης Μωραϊτίδης, 26 ετών, σύμβουλος εφαρμογών εταιρείας πληροφορικής, Αθήνα)

36. Συμμετοχή των πολιτών στις ΜΚΟ Η ιδέα που προτείνω είναι η ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών μέσω της δημιουργίας αντίβαρων στην κομματοκρατική αυθαιρεσία από τη μια μεριά και την ασυδοσία/έλλειψη ρύθμισης της αγοράς από την άλλη. Πιο συγκεκριμένα, απαιτείται μια πιο ενεργός συμμετοχή των πολιτών στα κοινά όχι μόνο μέσω κομμάτων αλλά και μέσω μη-κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ). Απαιτείται επίσης η δημιουργία πραγματικά αυτόνομων από τα κόμματα αρχών που θα ελέγχουν με αυστηρό τρόπο θέματα, όπως τα οικονομικά των κομμάτων, τον τρόπο λειτουργίας των αγορών, τον τρόπο οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης κ.λπ. (Νίκος Μουζέλης, 70 ετών, καθηγητής κοινωνιολογίας, Αθήνα)

37. Προστασία των υποθαλάσσιων οικοσυστημάτων Τα πολύτιμα υποθαλάσσια οικοσυστήματα είναι αναγκαίοι σύμμαχοι για την επιβίωση και ευημερία μας. Και χρειάζονται οπωσδήποτε τη φροντίδα και το ενδιαφέρον όλων μας, αλλά και την απαιτούμενη πολιτική βούληση. (Μαρία Σαλωμίδη, 34 ετών, περιβαλλοντολόγος, ΕΛΚΕΘΑ, Αθήνα)

38. Κατάργηση της στρατιωτικής θητείας Μια και θεωρώ πως το ενδεχόμενο πολέμου υπάρχει μόνο στο μυαλό κάποιων αμετανόητων στρατόκαυλων Ελληναράδων, η απλή (έως και κοινότοπη) πρότασή μου είναι πλήρης κατάργηση της στρατιωτικής θητείας και απόλυτο «πάγωμα» των εξοπλισμών. Η δημιουργία επαγγελματικού στρατού θα δημιουργήσει πολλές θέσεις εργασίας, ενώ τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν θα μπορέσουν να ενισχύσουν την παιδεία, τη δημόσια υγεία κ.λπ. (Θανάσης Χειμωνάς, 38 ετών, συγγραφέας, Αθήνα)

39. Να βελτιωθεί η παιδεία Για το περιβάλλον, θα πρέπει να βελτιωθεί η ευρύτερη παιδεία των νεοελλήνων. Τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν ο καθένας σεβόταν τον πλησίον, τον εαυτό του και αν θεωρούσε ότι αυτός και οι απόγονοί του είναι αναπόσπαστα μέλη του περιβάλλοντος (Χρήστος Ζερεφός, 66 ετών, καθηγητής φυσικής της ατμόσφαιρας-ακαδημαϊκός)

40. Απαγόρευση των φροντιστηρίων Μια εκπαιδευτική επανάσταση -όχι μεταρρύθμιση- που θα απαγορεύσει τα φροντιστήρια με στρατιωτικό νόμο. Να κλείνουν διά παντός οι πόρτες των ΑΕΙ σε όποιον υποψήφιο γράφει στις πανελλήνιες έστω και μία φράση που έχει απομνημονεύσει από το βιβλίο του σχολείου. (Κατερίνα Ευαγγελάκου, σκηνοθέτης, 46 ετών)

41. Μια νέα συλλογικότητα Αυτό που χρειάζεται είναι μια συλλογικότητα πέρα από τη μονοδιάστατη ατομικότητα και τη μαζικότητα. Αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί «κοινωνικός ανθρωπισμός», δηλαδή μια ζωή όπου ο άνθρωπος είναι μοναδικός, χωρίς να καταντά μοναχικός, και καταφέρνει να σπάει τα δεσμά του, δημιουργώντας όμως καινούργιους δεσμούς. Από ένα τέτοιο όραμα, μπορεί και πρέπει να γίνει ένα πρόγραμμα (Μάριος Μπέγζος, 58 ετών, καθηγητής συγκριτικής φιλοσοφίας της θρησκείας)

42. Περισσότερη αυτογνωσία Μια ιδέα για να γίνει η Ελλάδα καλύτερη θα ήταν σίγουρα αυτή που δεν έχει ακόμη καταφέρει να βρει. Η ιδέα, δηλαδή, που θα της επέτρεπε να απαλλαγεί από τους ανίδεους. Εκείνους ιδιαίτερα που θεωρούν ότι η σημασία των ιδεών είναι τόσο ασήμαντη, ώστε ο καθένας να μπορεί να έχει από μία, χωρίς ποτέ να υποψιάζεται ότι το δικαίωμά του αυτό υπόκειται στην υποχρέωση μιας στοιχειώδους γνώσης και αυτογνωσίας. (Γιώργος Σεφερτζής, πολιτικός επιστήμονας, Αθήνα)